آیا تا به حال به هم ترازی دندانهایتان دقت کردهاید؟ شاید متوجه شده باشید که دندانهای فک بالا بیشتر از حد معمول روی دندانهای فک پایین قرار میگیرند یا برعکس، فک پایین جلوتر از فک بالاست. این عدم تقارن و هماهنگی دندانها، که به آن مال اکلوژن یا جفت نشدن دندانها روی هم میگویند، فقط یک مسئله زیبایی نیست و مشکل جدی در سلامت دهان و دندان است و روی جویدن، حرف زدن و حتی حس اعتماد به نفس اثر میگذارد.
تیم دکتر ایلناز حاج همتی با کمال میل به سوالات شما پاسخ داده و در یک جلسه مشاوره رایگان، مسیر پیش رو را برایتان شفاف خواهیم کرد.
انواع جفت نشدن دندانها روی هم
ناهنجاریهای اکلوژن انواع مختلفی دارند که هر کدام نشانههای خاص خود را دارند. شناخت انواع آن کمک میکند تا بهتر با مشکل خود آشنا شویم.
1) اپن بایت (Open Bite)
در این حالت، وقتی فرد دندانهای عقب خود را روی هم میگذارد (مانند موقعیت جویدن)، دندانهای جلویی بالا و پایین هیچ تماسی با هم ندارند و یک فضای باز بین آنها ایجاد میشود. این فضا میتواند در جلو (دندانهای incisor) یا در کنارهها (دندانهای canine) باشد.
- نشانهها: فرد مبتلا به اپن بایت ممکن است در گاز گرفتن غذاها (مثل ساندویچ) مشکل داشته باشد و گاهی زبان هنگام صحبت کردن یا در حالت استراحت، بین دندانها قرار میگیرد. این مشکل اغلب به دلیل عادتهایی مانند مکیدن انگشت یا فشار زبان در دوران کودکی ایجاد میشود.
2) اوربایت (Overbite) یا بیش از حد جلو بودن دندانهای بالا
یکی از شایع ترین انواع جفت نشدن دندانها روی هم، اوربایت است. در اوربایت، دندانهای فک بالا به میزان قابل توجهی روی دندانهای فک پایین را میگیرند. گاهی اوقات این انحراف آنقدر شدید است که دندانهای پایینی به سقف دهان یا لثه پشت دندانهای بالایی آسیب میزنند.
- نشانهها: لبخندی که در آن دندانهای پایین تقریبا پنهان میمانند، سایش شدید دندانهای پایینی و احساس نارضایتی از ظاهر «نوک تیز» لبخند.
پیشنهاد مطالعه: درمان عقب بردن چانه بدون جراحی
3) آندربایت (Underbite) یا جلو بودن فک پایین
در این ناهنجاری، وضعیت برعکس اوربایت است. فک پایین و دندانهای آن جلوتر از فک بالا قرار میگیرند. این مشکل میتواند به دلیل رشد بیش از حد فک پایین، رشد ناکافی فک بالا یا ترکیبی از هر دو باشد.
- نشانهها: چهرهای ظاهرا متحول شده یا برجسته در ناحیه فک پایین، مشکل در جویدن و گاز گرفتن و سایش نامناسب دندانها.
4) کراس بایت (Cross Bite)
در این حالت، یک یا چند دندان از فک بالا، به جای اینکه بیرون از دندانهای پایین قرار گیرند، به داخل آنها میافتند. این مشکل میتواند در یک طرف دهان، هر دو طرف یا حتی فقط در یک دندان رخ دهد.
- نشانهها: نامرتبی متمرکز در یک ناحیه، سایش نامتقارن دندانها و در صورت عدم درمان، ممکن است به رشد نامتقارن فک منجر شود. برای مثال، اگر کراس بایت در یک طرف باشد، فک پایین برای جبران، کمی به آن سمت متمایل میشود که در نهایت باعث عدم تقارن در صورت میشود.
علت جفت نشدن دندانها روی هم
این ناهنجاری نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است. برخی از این علل ارثی هستند و برخی دیگر به عادات و رفتارهای ما مربوط میشوند.
1) عوامل ژنتیکی و ارثی: اندازه فکها، شکل و اندازه دندانها و حتی نحوه رویش آنها تا حد زیادی به ژنتیک ما بستگی دارد. اگر در خانواده شما فردی با مشکل جفت نشدن دندانها روی هم وجود دارد، احتمال اینکه شما یا فرزندانتان نیز با این موضوع مواجه شوید، بیشتر است.
2) ناهنجاریهای رشد فک: گاهی اوقات، فک بالا و پایین با سرعتهای متفاوتی رشد میکنند. ممکن است فک بالا بیش از حد بزرگ یا فک پایین کوچک باشد (که منجر به اوربایت میشود) یا برعکس، فک پایین بیش از حد رشد کند (که باعث آندربایت میشود).
3) عادات نادرست دهانی: این عادات، به خصوص در دوران کودکی، نقش بسیار پررنگی در ایجاد ناهنجاریهای اکلوژن دارند:
- مکیدن انگشت یا پستانک؛ فشار مداوم انگشت یا پستانک روی دندانهای جلویی میتواند آنها را به سمت جلو هول دهد و باعث اپن بایت یا اوربایت شود.
- فشار زبان (Tongue Thrust)؛ برخی افراد هنگام بلعیدن، زبان خود را به جای سقف دهان، به سمت جلو و بین دندانها فشار میدهند. این نیروی مداوم میتواند دندانهای جلو را از هم باز کند و باعث اپن بایت شود.
- تنفس دهانی؛ کودکانی که به دلیل آلرژی، بزرگ بودن لوزهها یا انسداد بینی، به طور مداوم از طریق دهان نفس میکشند، وضعیت زبان و عضلات صورت خود را تغییر میدهند که این امر میتواند بر رشد طبیعی فکها تأثیر منفی بگذارد.
4) از دست دادن زودهنگام دندانهای شیری: دندانهای شیری فضاساز دندانهای دائمی هستند. اگر یک دندان شیری به دلیل پوسیدگی یا ضربه زودتر از موعد مقرر از دست برود، دندانهای کناری به سمت فضای خالی حرکت کرده و فضا را تنگ میکنند. در نتیجه، دندان دائمی مربوطه راهی برای رویش پیدا نمیکند و از زیر لثه کج یا نهفته میشود.
5) رویش نامنظم یا کمبود فضای فک: گاهی اوقات اندازه دندانها با اندازه فک هماهنگ نیست. اگر دندانها بزرگ و فک کوچک باشد، فضای کافی برای قرارگیری تمام دندانها وجود نخواهد داشت و نتیجه آن، دندانهای کج و روی هم رفته است.
پیشنهاد مطالعه: علت فاصله افتادن بین دندانها
درمان جفت نشدن دندان ها روی هم
امروزه، روشهای گوناگونی برای درمان جفت نشدن دندان ها روی هم وجود دارد. گزینش شیوه مناسب، بستگی زیادی به شدت مشکل، سن بیمار و هدفی که از درمان دنبال میشود، دارد.
روش اول: ارتودنسی ثابت (براکتهای فلزی یا سرامیکی)
این روش، یکی از رایجترین و کارآمدترین راهها برای درمان جفت نشدن دندان ها روی هم است. براکتها با وارد آوردن فشار حساب شده، دندانها را آرام آرام به جای درست خود هدایت میکنند.
روش دوم: ارتودنسی متحرک (پلاکها)
این وسایل بیشتر برای کودکان در حال رشد استفاده میشوند تا مشکلات خفیف فکی (مانند کوچک بودن فک) را برطرف کنند یا رویش دندانها را راهنمایی کنند. این پلاکها را بیمار میتواند طبق دستور متخصص ارتودنسی از دهان خارج کند.
روش سوم: ارتودنسی نامرئی (الاینرهای شفاف)
این روش که با نامهایی مانند اینویزلاین شناخته میشود، از مجموعهای پلاک شفاف و برداشتنی تشکیل شده است. این گزینه برای بزرگسالان و نوجوانانی که دنبال راهی برای پنهان کردن درمان هم ترازی دندانها هستند و مشکلات خفیف تا متوسطی دارند، بسیار مناسب است.
روش چهارم: درمانهای ترکیبی (ارتودنسی و جراحی فک)
هنگامی که مشکل فکی خیلی جدی است و رشد فکها کامل شده (معمولا در بزرگسالان)، شاید ارتودنسی به تنهایی کافی نباشد. در این حالت، بعد از اینکه دندانها با ارتودنسی آماده شدند، یک جراح فک و صورت جای استخوانهای فک را درست میکند.
به گفته انجمن ارتودنتیستهای آمریکا: بهتر است کودکان تا سن 7 سالگی برای بررسی به ارتودنتیست مراجعه کنند تا مشکلات احتمالی زودتر تشخیص داده شوند و درمانهای لازم در آینده سادهتر و کوتاهتر شوند.
جمع بندی
جفت نشدن دندانها روی هم یک ناهنجاری شایع است که میتواند سلامت و زیبایی لبخند شما را تحت تأثیر قرار دهد. این مشکل فقط به ظاهر محدود نمیشود و میتواند باعث مشکلات جدی در جویدن، صحبت کردن و سلامت کلی دهان شود. خبر خوب این است که علم ارتودنسی امروز راه حلهای مؤثر و متنوعی را برای درمان جفت نشدن دندان ها روی هم در تمام سنین ارائه میدهد.
مهمترین قدم، آگاهی و اقدام است. اگر احساس میکنید یا فرزندتان دچار این ناهنجاری است، صرف نظر از سن، مراجعه به یک متخصص ارتودنسی میتواند دید روشنی از وضعیت فعلی و گزینههای درمانی پیش روی شما ارائه دهد.
سوالات متداول
۱. آیا درمان ارتودنسی برای اصلاح جفت نشدن دندانها دردناک است؟
در ابتدای درمان و پس از هر ویزیت تنظیم، ممکن است دندانها برای چند روز حساس یا دردناک باشند که کاملاً طبیعی است. این درد با مسکنهای معمولی قابل کنترل است و به مرور زمان کاهش مییابد.
۲. مدت زمان درمان جفت نشدن دندانها چقدر است؟
مدت زمان درمان به شدت مشکل، سن بیمار و نوع درمان بستگی دارد. به طور متوسط، درمان با ارتودنسی ثابت بین ۱.۵ تا ۳ سال طول میکشد.
۳. آیا هزینه درمان جفت نشدن دندانها تحت پوشش بیمه است؟
بیمههای درمانی معمولاً بخشی از هزینههای ارتودنسی را (به خصوص برای افراد زیر ۱۸ سال) پوشش میدهند. میزان پوشش بسته به نوع بیمه و پلن شما متفاوت است. بهترین کار این است که قبل از شروع درمان، با شرکت بیمه خود مشورت کنید.
