همانطور که میدانید یکی از قدیمی ترین و مهمترین اقدامات در زمینه زیبایی و سلامت دهان و دندان، ارتودنسی است که به مرتب شدن دندانها و اصلاح ناهنجاری های فک و دهان کمک می‌کند. اما موضوع مهمی که به چالش اغلب زیبا جویان در این زمینه تبدیل شده، احتمال بروز عفونت لثه در ارتودنسی است.
در این کلینیک ارتودنسی دکتر حاج همتی بررسی می‌کنیم که عفونت لثه در ارتودنسی چیست، چه علائمی نیاز به توجه دارند، چگونه می‌توان از آن پیشگیری کرد و درمان عفونت لثه در ارتودنسی طی چه شرایطی انجام می‌شود.
خلاصه آنچه درباره ارتودنسی و عفونت لثه خواهیم خواند:
| عنوان | توضیح |
| علائم عفونت یا التهاب لثه | قرمزی، تورم، خونریزی هنگام مسواک، حساسیت و درد لثه، بوی بد مداوم دهان، عقب‌رفتگی لثه و در موارد پیشرفته ترشح چرکی، لق شدن دندان و تورم شدید فک یا صورت از علائم مهم هستند. |
| علل التهاب لثه در ارتودنسی | تجمع پلاک اطراف براکت و سیم، تمیز نکردن مناسب بین دندانها، رعایت نکردن بهداشت دهان، مصرف مکرر خوراکی‌های شیرین و وجود بیماری لثه پیش از شروع ارتودنسی از عوامل اصلی هستند. |
| پیشگیری | مسواک زدن حداقل دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار، پاکسازی اطراف براکت و خط لثه و تمیز کردن بین دندانها با نخ دندان، مسواک بین‌دندانی یا ابزارهای مناسب به پیشگیری کمک می‌کند. |
| درمان عفونت لثه | درمان به شدت مشکل بستگی دارد و می‌تواند شامل بهبود بهداشت دهان، دهانشویه آنتی‌باکتریال با تجویز پزشک، جرمگیری تخصصی، کمپرس سرد برای کاهش تورم و مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی باشد. |
| درمان‌های خانگی | در مراحل اولیه، مسواک منظم، تمیز کردن بین دندانها و اطراف براکت، کاهش مصرف شیرینی، نوشیدن آب کافی و عدم مصرف دخانیات می‌تواند به کنترل مشکل کمک کند؛ اما علائم شدید یا مداوم نیازمند درمان تخصصی است. |
| ورم لثه بعد از نصب براکت | مقداری حساسیت یا ناراحتی پس از نصب یا تنظیم براکت طبیعی است، اما تورم قابل توجه، خونریزی زیاد یا علائم شدید و ماندگار نباید صرفاً به ارتودنسی نسبت داده شود. |
| جرمگیری در دوران ارتودنسی | در صورت نیاز، پاکسازی و جرمگیری حرفه‌ای در طول درمان ارتودنسی نیز امکانپذیر است و وجود براکت به معنی تحمل پلاک و جرم تا پایان درمان نیست. |
آیا ارتودنسی باعث عفونت لثه می شود؟
مسلما خود ارتودنسی به تنهایی باعث عفونت لثه نمی شود؛ اما تجهیزات ارتودنسی و عدم مراقبت اصولی می توانند شرایط تجمع پلاک و آلودگی بین دهان و دندان ها را افزایش دهند.
وجود براکت و سیم، تمیز کردن بعضی قسمت های دندان و خط لثه را دشوارتر می کند به همین دلیل اگر پلاک میکروبی به خوبی پاک نشود، احتمال التهاب و خونریزی لثه در طول درمان افزایش می یابد. در این شرایط اگر التهاب به موقع کنترل نشود، احتمال پیشرفت بیماری لثه وجود دارد. بنابراین ارتباط بین ارتودنسی و عفونت لثه بیشتر به این شکل است:
دستگاه ارتودنسی ← دشوارتر شدن پاکسازی ← عدم رعایت اصولی بهداشت دهانی ← تجمع پلاک ← التهاب لثه ← افزایش خطر بیماری لثه در صورت تداوم
با وجود این موارد خوشبختانه این علائم برای همه افراد بروز نمی دهد و با رعایت مراقبت های بعد از ارتودنسی ثابت، می توان این خطر را تا حد زیادی مدیریت کرد.
پیشنهاد مطالعه: لق شدن دندان در ارتودنسی
علائم عفونت لثه هنگام ارتودنسی چیست؟
شناخت علائم اولیه اهمیت زیادی دارد و مهمترین قدم برای کنترل مشکلات لثه در دوران ارتودنسی است. عفونت لثه بعد از ارتودنسی در ابتدا با نشانه های خفیف آغاز شود، اما بی‌توجهی به آنها زمینه ساز مشکلات بعدی است و مهمترین نشانه‌ها برای تشخیص زود هنگام عبارت‌اند از:
- قرمزی لبه یا بافت لثه، تغییر رنگ لثه از صورتی طبیعی به قرمز شدن آن به ویژه در اطراف براکت‌ها
- تورم و بزرگ‌تر شدن لثه که از شایعترین نشانه‌ها است.
- خونریزی مکرر هنگام مسواک زدن یا تمیز کردن بین دندانها که این مورد را جدی بگیرید.
- حساسیت یا ناراحتی لثه هنگام خوردن غذا، نوشیدنی و یا نظافت دهان که ممکن است همراه درد، گزگز و سوزش باشد.
- بوی بد و مداوم دهان بر اثر تجمع پلاک و باکتری‌ها در اطراف براکت‌ها؛ به ویژه اگر با رعایت نکات بهداشتی نیز برطرف نشود.
- عقب رفتگی خط لثه و نمایان‌تر شدن سطح ریشه یا تغییر بافت لثه‌ها که متورم، برجسته و نرمتر از حالت طبیعی به نظر برسند.
- در موارد پیشرفته‌تر ترشح چرکی، لقی دندان، تغییر موقعیت دندانها، ورم شدید فک و صورت، درد هنگام جویدن یا بلع
البته وجود این علائم لزوما به معنی عفونت شدید نیست و تشخیص دقیق تنها با معاینه دندانپزشک یا متخصص لثه امکانپذیر است؛ چراکه فشار ناشی از حرکت دندانها یا تحریک مکانیکی بافت نیز می‌تواند باعث ناراحتی موقت شود.
علت عفونت لثه در ارتودنسی
به طور کلی در زمینه ارتودنسی و یا سایر روش های درمانی و زیبایی حوزه دندان و دهان، فاکتورهای مختلفی سبب بروز علائم ناهنجار می شوند که موارد زیر از مهمترین دلایل التهاب لثه در زمان ارتودنسی هستند.
| علت | توضیحات |
| تجمع پلاک اطراف براکت و سیم | مهمترین عامل قابل کنترل است؛ باقی ماندن پلاک در اطراف خط لثه باعث التهاب می‌شود. |
| تمیز نکردن فضای بین دندانها | مسواک به تنهایی کافی نیست و در دوران ارتودنسی باید از ابزارهای مخصوص برای پاکسازی بین دندانها استفاده شود. |
| رعایت نکردن بهداشت دهان | مسواک زدن نامنظم و تمیز نکردن اطراف براکت‌ها، تجمع پلاک و احتمال التهاب یا عفونت را افزایش می‌دهد. |
| مصرف زیاد خوراکی‌های شیرین | مصرف مکرر شیرینی و نوشیدنی‌های شیرین خطر پوسیدگی و مشکلات لثه را افزایش می‌دهد. |
| بیماری لثه قبل از ارتودنسی | وجود التهاب یا بیماری فعال لثه پیش از شروع درمان می‌تواند احتمال تورم و عفونت را افزایش دهد؛ بنابراین ابتدا باید کنترل و درمان شود. |
پیشگیری از عفونت لثه در ارتودنسی
پیشگیری از عفونت لثه در ارتودنسی بیش از هر چیز به کنترل روزانه بهداشت دهان وابسته است. به این منظور دندان ها را حداقل دو بار در روز و هر بار حدود دو دقیقه با خمیردندان حاوی فلوراید تمیز کنید و علاوه بر سطح دندان ها، اطراف براکت ها و خط لثه نیز با دقت تمیز شود.
بسیاری از افراد درگیر انتخاب نوع مسواک هستند که خب مسواک دستی یا برقی هر دو موثر بوده و تکنیک صحیح و پاکسازی کامل مهم است. ضمنا تمیز کردن بین دندان ها با توجه به شرایط فرد با نخ دندان، مسواک بین دندانی یا سایر ابزارهای مناسب حتما انجام شود. افرادی که تمیز کردن اطراف براکت ها برایشان دشوار است واترجت را به عنوان ابزار مکمل در نظر بگیرید.
درمان عفونت لثه در ارتودنسی
خوشبختانه، درمان عفونت لثه در ارتودنسی در اکثر موارد امکان پذیر و بسیار مؤثر است، به خصوص اگر در مراحل اولیه شناسایی شود. ما چندین راهکار همزمان را برای کنترل و درمان این مشکل در پیش می‌گیریم:
- تقویت بهداشت فردی: این اولین و مهمترین قدم است. ما باید با هم یک روتین دقیق برای تمیز کردن دندانها ایجاد کنیم. استفاده از مسواک‌های بین دندانی (اینترپروکسی)، مسواک‌های برقی با سر مخصوص ارتودنسی و فلوساتر (نخ دندان مخصوص بریس) ضروری است.
- استفاده از دهانشویه‌های آنتی باکتریال: دهانشویه‌های حاوی کلرهگزیدین یا مواد ضدعفونی کننده دیگر، به تجویز دندانپزشک، می‌توانند به کنترل جمعیت باکتری‌ها و کاهش التهاب کمک کنند. نکته تخصصی این است که این دهانشویه‌ها نباید برای مدت طولانی بدون نظارت پزشک مصرف شوند.
- جرمگیری تخصصی: گاهی پلاک‌های سفت شده (جرم) در نقاطی قرار دارند که با مسواک قابل دسترسی نیستند. در این حالت، درمان عفونت لثه در ارتودنسی نیازمند مراجعه به دندانپزشک برای جرمگیری حرفه‌ای است. دندانپزشک با ابزارهای مخصوص، این جرم‌ها را از روی سطوح دندان و اطراف براکت‌ها پاک می‌کند.
- استفاده از کمپرس سرد: برای کاهش تورم و درد ناشی از التهاب حاد، می‌توانید از یک کمپرس سرد (بسته یخ پیچیده شده در پارچه) روی گونه‌ی خود در ناحیه ملتهب استفاده کنید.
- مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی: چکاپ‌های منظم به ما اجازه می‌دهد تا وضعیت لثه‌ها را زیر نظر داشته باشیم و در صورت نیاز، تنظیمات بریس را برای کاهش فشار روی لثه انجام دهیم.
انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا (AAO) نیز بر اهمیت همکاری بیمار برای حفظ سلامت لثه‌ها تأکید می‌کند و می‌گوید: «موفقیت درمان ارتودنسی به همکاری نزدیک بین بیمار و ارتودنتیست بستگی دارد، و بخش بزرگی از این همکاری، تعهد به بهداشت عالی است.» (منبع: American Association of Orthodontists)
مصرف آنتی بیوتیک برای عفونت لثه در ارتودنسی
در بیشتر موارد برای درمان التهاب لثه هنگام ارتودنسی، آنتی بیوتیک راهکار اصلی نیست. اگر مشکل ناشی از تجمع پلاک و ژنژیویت باشد، مهم ترین اقدام حذف پلاک و بهبود بهداشت دهان است. آنتی بیوتیک فقط در شرایط خاص و با تشخیص پزشک تجویز می شود. مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک گاها به ایجاد عوارض و مقاومت میکروبی منجر می شود.
پیشنهاد مطالعه: علت و درمان التهاب لثه در ارتودنسی
عوارض عدم درمان عفونت لثه در ارتودنسی
شاید وسوسه شوید که علائم خفیف را نادیده بگیرید، اما بی توجهی به عفونت لثه در ارتودنسی می‌تواند عواقب جدی و حتی دائمی به همراه داشته باشد.
التهاب لثه (ژنژیویت) مرحله اولیه است. اگر درمان نشود، می‌تواند به بیماری پریودنتیت تبدیل شود. در این مرحله، عفونت به استخوان و رباط‌های حمایت‌کننده دندان حمله کرده و باعث تحلیل رفتن استخوان فک می‌شود. این وضعیت در حین ارتودنسی بسیار خطرناک است، زیرا حرکت دندان روی پایه‌ای استخوانی ضعیف، نتایج درمان را زیر سؤال می‌برد.
التهاب طولانی مدت باعث از بین رفتن بافت لثه می‌شود. لثه از روی دندانها عقب نشینی کرده و ریشه‌ها که حساس‌تر هستند، در معرض هوا و پوسیدگی قرار می‌گیرند. این عارضه حتی می‌تواند منجر به عفونت دندان در ارتودنسی شود.
وقتی سلامت لثه به خطر بیفتد، ممکن است مجبور شویم فشار ارتودنسی را به طور موقت متوقف کنیم تا لثه‌ها فرصت بهبودی پیدا کنند. این کار می‌تواند زمان کلی درمان را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
عفونت لثه بعد از ارتودنسی نیز یک احتمال جدی است. اگر عفونت در حین درمان به درستی کنترل نشود، ممکن است پس از برداشتن بریس‌ها نیز با مشکلاتی مانند لثه‌های ناسالم و حتی لقی دندانها مواجه شویم که تمام زحمات چندساله را بی‌نتیجه می‌کند.
درمان خانگی عفونت لثه زمان ارتودنسی
بسیاری از افراد برای درمان عفونت لثه در هنگام ارتودنسی به دنبال درمان های خانگی هستند. اگر منظور از درمان خانگی، بهبود و افزایش مراقبت از دهان و دندان باشد؛ در مراحل اولیه التهاب به کنترل مشکل کمک می کند. اما در صورت بروز علائم شدید و مداوم روش های خانگی نباید جایگزین درمان تخصصی شوند. با این حال اقدامات مفید خانگی شامل موارد زیر هستند:
- مسواک زدن منظم و صحیح
- تمیز کردن روزانه بین دندان ها
- پاکسازی دقیق اطراف براکت ها
- استفاده از ابزارهای مکمل مناسب مانند مسواک بین دندانی
- مصرف کمتر خوراکی های شیرین
- نوشیدن آب کافی
- عدم استفاده از دخانیات
- مراجعه منظم به پزشک جهت بررسی سلامت لثه
- عدم مصرف خودسرانه از آنتی بیوتیک یا دهانشویه های درمانی
پیشنهاد مطالعه: ایا نوشابه برای ارتودنسی مضر است؟
جمع بندی
همانطور که اشاره شد عفونت لثه در ارتودنسی در بسیاری از موارد با التهاب لثه و تجمع پلاک ارتباط دارد و خود دستگاه ارتودنسی مستقیما باعث عفونت نمی شود. از آنجایی براکت و سیم می توانند پاکسازی دندان ها را دشوارتر کنند؛ اگر پلاک ها به طور منظم و اصولی حذف نشوند احتمال قرمزی، تورم و خونریزی لثه و… افزایش پیدا می کند.
سوالات متداول
1. آیا ارتودنسی برای افراد مبتلا به بیماری لثه ممنوع است؟
بیماری لثه به تنهایی به معنی ممنوع بودن همیشگی ارتودنسی نیست، اما بیماری فعال لثه باید پیش از شروع یا ادامه درمان ارتودنسی کنترل شود.
2. چه زمانی برای عفونت لثه هنگام ارتودنسی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده خونریزی مکرر یا قابل توجه لثه، تورم ماندگار یا رو به افزایش، درد شدید و ممتد، ترشح چرکی، بوی بد و مداوم دهان، عقب رفتگی واضح لثه، لق شدن دندان، تب و تورم سریع صورت یا فک، مشکل در بلع یا تنفس و بد حال شدن عمومی نیازمند بررسی فوری پزشک است.
3. آیا ورم لثه بعد از نصب براکت طبیعی است؟
معمولا مقداری حساسیت یا ناراحتی پس از نصب یا تنظیم دستگاه ارتودنسی رایج است؛ اما تورم قابل توجه، خونریزی زیاد، علائم شدید و ماندگار لثه را نباید صرفا به ارتودنسی نسبت داد.
4. آیا جرمگیری در دوران ارتودنسی امکان پذیر است؟
در صورت نیاز، پاکسازی حرفه ای دندان ها طی درمان ارتودنسی نیز انجام می شود. وجود براکت به این معنی نیست که بیمار باید جرم یا پلاک تجمع یافته را تا پایان ارتودنسی تحمل کند.
