آفت دهان در ارتودنسی که معمولا به دلیل تماس بریسها با بافت نرم دهان ایجاد میشود، میتواند در طول روز حس ناخوشایندی برای شما ایجاد کند. با این حال، آفت دهان بعد از ارتودنسی یک مشکل طبیعی و قابل کنترل است، که در این مطلب روند کنترل این عارضه را بررسی میکنیم.
لطفا توجه داشته باشید که مطالب این مقاله صرفا برای آموزش و افزایش آگاهی شما ارائه شده و به هیچ عنوان جایگزین مشاوره یا تشخیص پزشک متخصص نمیباشند. قبل از هر گونه اقدام درمانی، میتوانید به صورت رایگان با دکتر ایلناز حاج همتی مشاوره دریافت کنید.
چرا در حین ارتودنسی ممکن است دهان آفت بزند؟
بروز آفت دهان در ارتودنسی یک اتفاق دور از انتظار نیست و دلایل مشخصی دارد. هنگامی که بریسها برای اولین بار روی دندانها قرار میگیرند، بافتهای نرم داخل دهان مانند گونهها، لبها و زبان هنوز به حضور این جسم خارجی عادت نکردهاند که این عدم تطابق اولیه، زمینه را برای بروز مشکل فراهم میکند.
در واقع، سطح نسبتا زبر براکتها و انتهای سیمهای ارتودنسی در تماس مداوم با این بافتهای حساس قرار میگیرد و این اصطکاک مداوم، اصلیترین دلیل ایجاد زخمهای کوچک و آفتهاست. بدن این ساییدگی را به عنوان یک آسیب جزئی شناسایی کرده و با یک واکنش التهابی به آن پاسخ میدهد که نتیجه آن، همان آفتهای دردناکی است که تجربه میکنید.
1. تحریک بافتهای دهان در دوره سازگاری اولیه
در هفتهها و ماههای اولیه درمان، دهان شما در حال یادگیری نحوه همزیستی با دستگاههای ارتودنسی است. عضلات گونه و لب به تدریج یاد میگیرند که چگونه از تماس مستقیم با براکتها خودداری کنند، اما تا قبل از رسیدن به این مرحله، احتمال بروز آفت دهان در اثر ارتودنسی بسیار بالاست. این یک مرحله گذرا محسوب میشود و با گذشت زمان و تطابق بافتهای دهان با شرایط جدید، از تعداد و شدت این آفتها کاسته خواهد شد.
2. ایجاد نقاط تماس جدید پس از تنظیمات ماهانه
هر بار که برای تنظیمات ماهیانه به متخصص ارتودنسی خود مراجعه میکنید، ممکن است فشار جدیدی به دندانها وارد شود یا انتهای سیمها کمی جابجا شود. این تغییرات جزئی نیز میتوانند نقاط تماس جدیدی ایجاد کرده و به طور موقت باعث بازگشت یا ایجاد آفت دهان بعد از ارتودنسی و جلسات تنظیم آن شوند.
همچنین بخوانید: آیا نوشابه برای ارتودنسی مضر است؟
نشانههای آفت دهان در اثر ارتودنسی
تشخیص آفت دهان معمولا کار دشواری نیست، این زخمها ویژگیهای مشخصی دارند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- ظاهر فیزیکی: آفتها اغلب به صورت زخمهای کوچک، کمعمق و گرد یا بیضی شکل ظاهر میشوند. مرکز آنها معمولا به رنگ سفید، زرد یا خاکستری است و یک هاله یا حاشیه قرمز رنگ و ملتهب اطراف آن را فرا گرفته است.
- احساس درد: بارزترین نشانه، درد است. این درد ممکن است مداوم باشد اما معمولا هنگام تماس با غذا (به خصوص غذاهای اسیدی و تند) یا هنگام صحبت کردن و مسواک زدن تشدید میشود.
- محل ایجاد: این زخمها در هر جایی از بافت نرم داخل دهان ممکن است دیده شوند، اما در افرادی که تحت درمان ارتودنسی هستند، شایعترین محل ایجاد آنها بخش داخلی گونهها و لبهاست؛ دقیقا همان قسمتهایی که بیشترین تماس را با براکتها و سیمها دارند.
“زخمهای دهانی یک عارضه جانبی شایع در درمان ارتودنسی هستند، به ویژه در چند هفته اول پس از قرار دادن بریسها. این زخمها که به عنوان آفت شناخته میشوند، به دلیل ساییدگی براکتها و سیمها بر روی بافتهای نرم داخل دهان ایجاد میشوند.”
به نقل از: انجمن ارتودنتیستهای آمریکا (American Association of Orthodontists)
3 راه درمان و خلاص شدن از آفت دهان در ارتودنسی
خوشبختانه برای مدیریت و درمان آفت دهان در ارتودنسی راهکارهای متعددی وجود دارد. این روشها از اقدامات فوری برای کاهش درد تا درمانهای خانگی و دارویی را شامل میشوند. انتخاب هر یک از این روشها به شدت درد و شرایط شما بستگی دارد. هدف اصلی همه این راهکارها، کاهش التهاب، تسکین درد و سرعت بخشیدن به فرآیند بهبودی است. در ادامه، مجموعهای از کارآمدترین این روشها را بررسی میکنیم.
راه اول: استفاده از محافظها (موم و سیلیکون ارتودنسی)
سادهترین و فوریترین راه برای تسکین درد ناشی از ساییدگی بریسها، ایجاد یک مانع فیزیکی بین آنها و بافت دهان است.
- موم ارتودنسی (Orthodontic Wax): این موم نرم و انعطافپذیر به راحتی روی براکت یا سیمی که باعث آزار شما شده میچسبد و یک سطح صاف ایجاد میکند. این کار فورا اصطکاک را از بین برده و به زخم اجازه میدهد تا روند بهبودی را آغاز کند. برخی از این مومها حاوی ویتامین E یا آلوئهورا نیز هستند که به ترمیم سریعتر بافت کمک میکنند.
- محافظهای سیلیکونی: این محافظها که شبیه به یک گارد شفاف هستند، روی کل ردیف براکتها قرار میگیرند و برای افرادی که دچار آزردگیهای گسترده هستند، یک گزینه بسیار مناسب محسوب میشوند.
راه دوم: درمانهای خانگی موثر برای آفت دهان
برای تسکین درد و ضدعفونی کردن محل آفت، میتوانید از ترکیبات ساده و در دسترسی که در هر خانهای پیدا میشود، استفاده کنید. این روشها به خصوص برای کاهش التهاب اولیه بسیار کارآمد هستند.
راه سوم: داروها و دهانشویههای بدون نسخه
اگر درد آفت شدید باشد یا روشهای خانگی کافی نباشند، میتوانید از محصولات دارویی موجود در داروخانهها کمک بگیرید.
- دهانشویههای ضدعفونی کننده: دهانشویههایی که حاوی کلرهگزیدین هستند میتوانند از عفونی شدن زخم جلوگیری کرده و به بهبودی آن کمک کنند.
- ژلهای بیحسکننده موضعی: ژلها یا کرمهایی که برای آفت دهان طراحی شدهاند، حاوی موادی مانند بنزوکائین هستند که با بیحس کردن موقت ناحیه، درد را به سرعت تسکین میدهند. هنگام استفاده از این محصولات، حتما دستورالعمل آنها را مطالعه کرده و از محصولاتی استفاده کنید که مخصوص محیط داخل دهان هستند.
علل شایع آفت دهانی در زمان ارتودنسی چیست؟
همانطور که اشاره شد، تماس سطحی دلیل اصلی است، اما تنها عامل نیست. گاهی مجموعهای از عوامل دست به دست هم میدهند تا شرایط برای بروز آفت دهان در زمان ارتودنسی فراهم شود. شناخت این عوامل به شما کمک میکند تا با یک دید جامعتر، برای پیشگیری از این مشکل اقدام کنید. برای مثال، برخی افراد به طور ژنتیکی مستعد ابتلا به آفت هستند یا سیستم ایمنی ضعیفتری دارند. در کنار این موارد، عوامل محیطی و سبک زندگی نیز نقش پررنگی دارند. بیتوجهی به این علل میتواند دوره درمان ارتودنسی و آفت دهان را با چالشهای بیشتری همراه کند.
همچنین بخوانید: ارتودنسی اقساطی در تهران با کلینیک دکتر حاج همتی
روشهای پیشگیری از آفت دهان در ارتودنسی
بهترین رویکرد در مقابل آفت دهان در ارتودنسی، پیشگیری است. با رعایت مجموعهای از اصول ساده اما مهم، میتوانید احتمال بروز این زخمهای مزاحم را به حداقل برسانید و دوره درمان خود را با آرامش بیشتری طی کنید.
1. رعایت بهداشت دهان در سطح عالی
این مهمترین اصل پیشگیری است. یک دهان تمیز، محیط مناسبی برای رشد باکتریها و ایجاد التهاب ندارد.
- مسواک زدن دقیق: بعد از هر وعده غذایی، با استفاده از مسواکهای مخصوص ارتودنسی، اطراف براکتها و زیر سیمها را به خوبی تمیز کنید.
- استفاده از نخ دندان: با کمک ابزارهایی مانند سوپرفلاس یا واتر جت، فضای بین دندانها را که محل تجمع پلاک است، پاکسازی کنید.
- شستشو با دهانشویه: استفاده روزانه از دهانشویههای ضدباکتریایی (بدون الکل) به کنترل جمعیت میکروبی دهان کمک شایانی میکند.
اگر ساکن پایتخت هستید، دسترسی به یک دکتر ارتودنسی دندان در غرب تهران که بتواند راهنماییهای دقیقی در این زمینه ارائه دهد، میتواند بسیار کمککننده باشد.
2. اصلاح رژیم غذایی و پرهیزهای لازم
آنچه میخورید، تاثیر مستقیمی بر سلامت دهان شما دارد. در طول دوره درمان، بهتر است از مصرف مواد غذایی که پتانسیل آسیب یا تحریک بافتهای دهان را دارند، خودداری کنید.
- پرهیز از غذاهای سفت و چسبنده: غذاهایی مانند آجیل، تهدیگ، و کارامل میتوانند به بریسها آسیب زده یا بافت دهان را زخمی کنند.
- محدود کردن غذاهای اسیدی و تند: خوراکیهایی مانند مرکبات، گوجهفرنگی و غذاهای پرادویه میتوانند زخمهای کوچک و نامرئی را تحریک کرده و به آفت تبدیل کنند.
- مصرف غذاهای نرم و مغذی: در مقابل، مصرف غذاهایی مانند ماست (که حاوی پروبیوتیک است)، سوپ و پوره به کاهش اصطکاک و تسریع بهبودی کمک میکند. این رویکرد به ویژه برای ارتودنسی نامرئی در تهران نیز توصیه میشود، چرا که سلامت لثه در آن اهمیت بالایی دارد.
نتیجه گیری
باید به خاطر داشت که تجربه آفت دهان در ارتودنسی اگرچه ناخوشایند است، اما یک بخش طبیعی و قابل مدیریت از فرآیند درمان به شمار میرود. این عارضه معمولا موقتی بوده و با تطبیق یافتن دهان با دستگاههای ارتودنسی، به تدریج کاهش مییابد.
مهمترین پیام این است که شما در برابر این مشکل بیدفاع نیستید. با به کارگیری روشهای پیشگیرانه مانند رعایت بهداشت دقیق و اصلاح رژیم غذایی، و همچنین استفاده از راهکارهای درمانی ساده مانند موم ارتودنسی و محلولهای شستشوی خانگی، میتوانید این چالش را به خوبی کنترل کنید.
سوالات متداول
1) آیا آفت دهان ناشی از ارتودنسی واگیردار است؟
خیر، آفتهای دهانی یک واکنش التهابی غیرعفونی هستند و به هیچ وجه از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشوند. آنها با تبخال که منشا ویروسی دارد، کاملا متفاوت هستند.
2) چه مدت طول میکشد تا یک آفت دهان بهبود یابد؟
در شرایط عادی و با رعایت مراقبتها، یک آفت معمولی طی ۷ تا ۱۴ روز به طور کامل بهبود مییابد. اگر زخمی بیش از دو هفته باقی ماند یا بسیار دردناک بود، حتما با متخصص خود مشورت کنید.
3) آیا نوع بریس در میزان بروز آفت دهان تاثیر دارد؟
بله، ممکن است. بریسهای سرامیکی معمولا لبههای صافتری نسبت به بریسهای فلزی دارند و ممکن است کمتر باعث آزردگی شوند. با این حال، بروز آفت به واکنش فردی بدن نیز بستگی زیادی دارد.
4) آیا باید به خاطر آفت دهان، قرار ملاقات با ارتودنتیست را کنسل کنم؟
خیر، مگر اینکه درد بسیار شدید باشد. اتفاقا مراجعه به متخصص میتواند کمک کننده باشد، زیرا او میتواند انتهای سیمهای مزاحم را کوتاه کرده یا راهکارهای بهتری برای مدیریت آفت به شما ارائه دهد.
5) آیا استرس واقعا میتواند باعث ایجاد آفت دهان در زمان ارتودنسی شود؟
بله، استرس با تضعیف سیستم ایمنی بدن، میتواند یکی از عوامل محرک برای بروز آفت باشد. مدیریت استرس از طریق ورزش یا تکنیکهای آرامسازی میتواند به کاهش دفعات بروز آن کمک کند.
راهکارهای ذکر شده در این مطلب، بخشی از توصیههایی است که ما در کلینیک تخصصی دکتر ایلناز حاج همتی به مراجعان خود ارائه میدهیم تا تجربهای آرام و بدون استرس داشته باشند.
