دیابت، یک مشکل همیشگی در سوخت و ساز بدن، روی همه قسمتهای بدن، از جمله دهان و دندان اثر گذار است. قبلا خیلی از بیماران دیابتی به خاطر ترس از ورم لثه و دیر خوب شدن زخم و اسخوان جرات نمیکردند که دندانهای خود را ارتودنسی کنند. ولی الان با پیشرفت فناوری و دستگاههای جدید، معلوم شده که دیابت جلوی ارتودنسی برای افراد دیابتی را نمیگیرد و چنانچه قند خون کنترل شود و دندانها مرتب شوند، میشود از بیماریهای بد لثه در آینده پیشگیری کرد.
جهت دریافت مشاوره ارتودنسی رایگان فرم زیر را تکمیل کنید.
تاثیرات دیابت بر سلامت دهان و دندان
دیابت تا حدی که قند خون به درستی مدیریت نشود اثر زیادی بر سلامت دهان و دندان خواهد داشت. افزایش قند خون شرایط را برای رشد باکتریها و جرم دندان در دهان فراهم کرده و احتمال بیماری های لثه را بالا میبرد.
مهمترین اثرات دیابت بر دهان و دندان عبارتند از:
- بالا رفتن احتمال بیماریهای لثه (پریودنتال): افراد دیابتی بیشتر در معرض التهاب لثه و از دست دادن استخوان اطراف دندان هستند. دیابت قادر است سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و سرعت ترمیم بافتهای آسیب دیده را کم کند.
- خشکی دهان (زروستومیا): متاسفانه کم شدن میزان ترشح بزاق یکی از مشکلات رایج دیابت است. بزاق در از بین بردن اسیدها و شستشوی باکتریها نقش دارد و کمبود آن هنگام ارتودنسی برای افراد دیابتی احتمال پوسیدگی دندان و التهاب لثه را بالا ببرد.
- طولانی شدن دوره درمان زخمها: افراد دیابتی بعد از آسیب یا جراحی دهان، مانند کشیدن دندان یا تنظیمات ارتودنسی برای افراد دیابتی، با سرعت کمتری بهبود پیدا میکنند.
- بیشتر شدن احتمال عفونتهای دهانی: قند خون زیاد محیط مناسبی را برای رشد قارچها و باکتریهای بیماری زا ایجاد میکند که قادرند سبب عفونت های دهانی مانند برفک و پوسیدگی دندان شود.
- پوسیدگی دندان و حساسیتها: ترکیب خشکی دهان، رشد باکتریها و مصرف بعضی از داروهای ارتودنسی و دیابت، میتواند احتمال پوسیدگی دندان و حساسیت دندان را افزایش دهد.
- کاهش قدرت ترمیم: دیابت باعث ضخیم شدن عروق و اختلال در خون رسانی به لثهها میشود که نتیجه آن کند شدن سرعت بهبودی زخمها و بازسازی بافتهاست.
- تشدید التهابات (پریودنتیت): قند خون بالا، پاسخهای التهابی بدن را تحریک میکند و با تخریب استخوان و بافتهای نگهدارنده دندان، ریسک لق شدن دندانها و عدم موفقیت ارتودنسی برای افراد دیابتی را افزایش میدهد.
کنترل دقیق قند خون، رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دکتر حاج همتی، پزشک ارتودنسی غرب تهران، در کم کردن مشکلات دیابت بر دهان و دندان بسیار موثر است. این کارها شرایط را برای انجام درمانهایی مانند ارتودنسی برای افرادی که دیابت دارند، مهیا میکند.
پیشنهاد مطالعه: درمان کراس بایت با ارتودنسی
آیا افراد دیابتی میتوانند ارتودنسی کنند؟
بله، ارتودنسی برای افراد دیابتی شدنی است، اما باید بیماری دیابت کنترل شود. از نظر علمی، موفقیت درمان و دیابت به سطح هموگلوبین ای وان سی (HbA1c) بستگی دارد. اگر قند خون تنظیم شود، واکنش بافتهای اطراف دندان و استخوان فک به نیروهای ارتودنسی مشابه افراد غیردیابتی خواهد بود.
ولی چون لثه افراد دیابتی به پلاک میکروبی حساس است، بهتر است از روشهایی استفاده شود که کمترین تحریک و بهترین دسترسی را برای تمیز کردن دندانها ایجاد کنند.
بنابراین، ارتودنسی نه تنها مشکلی ندارد، بلکه با مرتب کردن دندانها و آسانتر کردن بهداشت دهان، میتواند از تخریب بافتهای نگهدارنده دندان، که در افراد دیابتی شایع است، جلوگیری کند.
قبل از شروع ارتودنسی برای افراد دیابتی
برای بیماران دیابتی قبل از نصب براکت یا الاینر، چند کار تشخیصی و کنترلی خیلی مهم است تا از مشکلات استخوانی و التهاب زیاد جلوگیری شود. این کارها شامل موارد زیر است:
- بررسی شاخص HbA1c: پزشک باید مطمئن شود که قند خون در سه ماه اخیر ثابت بوده (در عالت معمول زیر 7 درصد).
- جرم گیری و بررسی لثه: چون بافتهای نگهدارنده دندان خیلی حساس هستند، هر نوع جرم یا عفونت لثه باید قبل از شروع حرکت دندانها بطور کل درمان شود.
- مشورت با پزشک متخصص داخلی: هماهنگی بین متخصص ارتودنسی و پزشک غدد برای تنظیم داروها و اطمینان از توانایی بدن در ترمیم استخوان لازم است.
- عکس برداری دقیق: بررسی میزان تراکم استخوان فک با استفاده از عکسهای رادیوگرافی تخصصی به ما کمک میکند تا واکنش ریشهها به فشارهای ارتودنسی را پیش بینی کنیم.
روشهای مناسب ارتودنسی برای افراد دیابتی
ارتودنسی برای افراد دیابتی به اشکال مختلفی قابل انجام است. با این حال، انتخاب روش مناسب مستلزم بررسی دقیق وضعیت دهان، لثه ها، و میزان قند خون بیمار است. روش های اصلی ارتودنسی برای افراد دارای دیابت شامل موارد زیر می شوند:
۱. ارتودنسی نامرئی (الاینرهای شفاف)
این روش به عنوان استاندارد طلایی برای بیماران دیابتی شناخته میشود.
- مزیت اصلی: به دلیل متحرک بودن، بیمار میتواند هنگام غذا خوردن و مسواک زدن آنها را خارج کند. این کار ریسک تجمع پلاک و ابتلا به بیماریهای لثه را که در دیابتیها خطرناک است، به حداقل میرساند.
- نیروهای کنترلی: الاینرها نیروهای بسیار دقیق و ملایمی وارد میکنند که از تحلیل ریشه دندان در محیطهای دیابتی پیشگیری میکند.
۲. براکتهای خود تنظیم (دیمون)
اگر شدت ناهنجاری دندانها زیاد باشد و نیاز به ارتودنسی ثابت باشد، سیستم دیمون (Damon) انتخاب بهتری نسبت به روشهای سنتی است.
- کاهش اصطکاک: این براکتها از دریچههای کشویی به جای کشهای پلاستیکی استفاده میکنند. کشهای پلاستیکی در ارتودنسی سنتی عامل اصلی تجمع باکتری و التهاب لثه هستند.
- بهداشت آسانتر: به دلیل نبودن کشهای رنگی (Ligatures)، تمیز کردن اطراف براکتها برای بیمار دیابتی بسیار راحتتر خواهد بود.
۳. ارتودنسی ثابت با براکتهای سرامیکی
در صورتی که محدودیت بودجه وجود داشته باشد، براکتهای سرامیکی به دلیل سازگاری بافت دهان با متریال چینی، گزینهای قابل قبول هستند؛ هرچند همچنان به دلیل وجود سیمها، نیاز به مراقبت بهداشتی بسیار وسواس گونهای دارند.
نکته: انتخاب هر روش ارتودنسی باید با نظر متخصص ارتودنسی و هماهنگی با پزشک معالج انجام شود تا روند درمان ایمن و مؤثر باشد.
پیشنهاد مطالعه: درمان اپن بایت با ارتودنسی
مراقبتهای لازم در طول درمان ارتودنسی و دیابت
جهت موفقیت درمان ارتودنسی برای افراد دیابتی و پیشگیری از مشکلات، توجه به نکات زیر مهم است، چون بدن این افراد به طور مداوم در حال ترمیم بافت لثه و استخوان فک است:
- کنترل قند خون: تغییرات زیاد قند خون ممکن است فرایند ترمیم استخوان را کند کند. بیمار باید سعی کند قند خون خود را ثابت نگه دارد تا از آسیب به ریشه دندان جلوگیری شود.
- بهداشت دهان و دندان دقیق: افراد دیابتی به دلیل قند بالای بزاق، بیشتر در معرض تشکیل پلاک هستند. استفاده از مسواک بین دندانی و دهانشویه بدون الکل (برای جلوگیری از خشکی دهان) برای پیشگیری از عفونت لثه ضروری است.
- تغذیه مناسب و مراقبت از زخم: بیماران دیابتی باید از خوردن غذاهای سفت که باعث زخم یا خراش در دهان میشوند، پرهیز کنند. چون سرعت ترمیم زخم در این افراد کمتر است و هر خراش کوچک میتواند باعث عفونت شود.
- معاینات منظم: بهتر است بیماران دیابتی زودتر از موعد برای معاینه به متخصص ارتودنسی ارتودنسی مراجعه کنند تا سلامت بافتهای اطراف دندان (پریودنشیوم) با دقت بیشتری بررسی شود.
ارتودنسی بعد از دیابت کنترل نشده: آیا امکان دارد؟
در صورتی که دیابت فرد تحت کنترل نباشد، به علت خطر زیاد تحلیل استخوان و احتمال از دست دادن دندانها، ارتودنسی برای افراد دیابتی توصیه نمیشود.
اما، دیابت کنترل نشده یک وضعیت همیشگی نیست؛ وقتی بیمار با کمک متخصص غدد، میزان هموگلوبین HbA1c خود را به محدوده امن (یعنی زیر ۷ درصد) برساند و سلامت لثهها توسط دندانپزشک تأیید شود، امکان انجام ارتودنسی وجود خواهد داشت.
نکته مهم این است که در این شرایط، متخصص ارتودنسی باید از نیروهای بسیار سبک استفاده کند تا بافتهایی که پیشتر تحت فشار قند خون بالا بودهاند، فرصت ترمیم پیدا کنند. پس پاسخ به این سوال منفی است، مگر پس از گذر از شرایط بحرانی و رسیدن به مرحله ثبات متابولیک!
جمع بندی
ارتودنسی برای افراد دیابتی ممکن است و میتوانند از درمان ارتودنسی ثابت یا متحرک بهره ببرند. با این حال، موفقیت درمان ارتودنسی و دیابت بستگی زیادی به کنترل دقیق سطح قند خون، مراقبت خوب از دهان و دندان و مراجعات منظم به متخصص ارتودنسی دارد.
دیابت کنترل نشده ممکن است باعث کندی روند ترمیم بافتها و افزایش احتمال التهاب یا عفونت لثه شود. از این رو، مدیریت درست دیابت پیش از شروع درمان ارتودنسی خیلی مهم خواهد شد.
سوالات متداول
۱. آیا ارتودنسی باعث لق شدن دندانهای افراد دیابتی میشود؟
اگر قند خون کنترل شده باشد، خیر. اما در دیابت کنترل نشده، به دلیل ضعف بافتهای نگهدارنده، فشار ارتودنسی میتواند منجر به تحلیل استخوان و لق شدن دندان شود.
۲. بهترین نوع ارتودنسی برای یک فرد دیابتی چیست؟
ارتودنسی نامرئی (الاینر شفاف) بهترین گزینه است. این روش به دلیل حذف براکتها و سیمهای فلزی، احتمال ایجاد زخم را کاهش داده و اجازه میدهد.
۳. اگر در طول درمان قند خون من ناگهان بالا برود چه باید کرد؟
در صورت نوسانات شدید، بلافاصله باید متخصص ارتودنسی خود را مطلع کنید. ممکن است نیاز باشد برای مدتی نیروهای ارتودنسی کاهش یابد یا درمان تا زمان پایدار شدن وضعیت قند خون متوقف شود.
۴. آیا طول درمان ارتودنسی برای دیابتیها طولانیتر است؟
لزوما خیر. اگر قند خون در محدوده نرمال باشد، حرکت دندانها با سرعت طبیعی انجام میشود.
۵. آیا ایمپلنت بعد از ارتودنسی برای دیابتیها ممکن است؟
بله، در صورتی که آزمایش HbA1c وضعیت پایداری را نشان دهد، پس از اتمام ارتودنسی و مرتب شدن فضاها، میتوان با رعایت پروتکلهای خاص کاشت دندان را انجام داد.
