نگرانی شما در مورد نامرتب بودن دندانهای شیری فرزندتان کاملا قابل درک است. بسیاری از والدین میپرسند آیا اصلا اقدامی در این سن لازم است یا باید تا رویش دندانهای دائمی صبر کرد. این مقاله دقیقا برای پاسخ به همین پرسشها نوشته شده است.
اینجا به شما خواهیم گفت که چه زمانی مداخله زودهنگام ضروری است و چه زمانی صبر کردن بهترین گزینه خواهد بود. هدف، ارائه یک مسیر روشن برای حفظ سلامت و زیبایی لبخند کودک شماست.
چنانچه برای ارتودنسی با دندان شیری فرزندانتان نیاز به مشاوره تخصصی دارید، کافیست جهت دریافت مشاوره رایگان توسط دکتر ایلناز حاج همتی، فرم زیر را پر کنید.
ارتودنسی دندان های شیری امکان پذیر است؟
بله، این کار نه تنها ممکن است بلکه در بسیاری از موارد برای جلوگیری از بروز مشکلات جدیتر در آینده، یک اقدام پیشگیرانه و بسیار مهم محسوب میشود. این نوع درمان که به آن «ارتودنسی پیشگیری» یا «ارتودنسی دوره اول» نیز میگویند، معمولا بر مرتب کردن مستقیم دندانهای شیری تمرکز ندارد. هدف اصلی آن، اصلاح مشکلات اسکلتی فک و ایجاد فضای کافی برای رویش صحیح دندانهای دائمی است.
یک تصور اشتباه رایج این است که چون دندانهای شیری موقتی هستند، رسیدگی به آنها اهمیت چندانی ندارد. اما این دندانها نقش یک راهنمای طبیعی را برای دندانهای دائمی دارند. ناهنجاریهای فک یا از دست رفتن زودهنگام یک دندان شیری میتواند این مسیر را مختل کند و به درمانهای طولانیتر و پرهزینهتر در بزرگسالی منجر شود. بنابراین، معاینه زودهنگام توسط دندانپزشک، مسیر آینده سلامت دندانهای کودک را مشخص میکند.
ارتودنسی با دندان شیری
وقتی صحبت از ارتودنسی با دندان شیری میشود، منظور استفاده از براکتهای فلزی مشابه بزرگسالان نیست. در این دوره، تمرکز درمان بر روی هدایت رشد فک و اصلاح عادتهای دهانی نامناسب است. برای مثال، اگر فک بالای کودک تنگ باشد، دندانپزشک از دستگاهی به نام «پالاتال اکسپندر» یا عریضکننده کام استفاده میکند. این دستگاه به آرامی فک را بازتر کرده و فضای لازم برای تمام دندانهای دائمی را فراهم میآورد.
عادتهایی مانند مکیدن انگشت یا استفاده طولانی مدت از پستانک نیز میتواند ساختار فک را تغییر دهد. در چنین موارDI، دستگاههای ارتودنسی سادهای وجود دارند که به کودک کمک میکنند این عادتها را ترک کند. این اقدامات پیشگیرانه، از بروز مشکلاتی مانند اپن بایت (فاصله بین دندانهای بالا و پایین هنگام بسته بودن دهان) جلوگیری میکند. پس ارتودنسی دندان های شیری بیشتر یک مدیریت فضا و هدایت رشد است تا مرتب کردن دندان.
همچنین بخوانید: آیا ارتودنسی روی فک تاثیر دارد؟
تأثیر ارتودنسی بر رویش دندان دائمی
انجام ارتودنسی در دوره دندانی مختلط (زمانی که هم دندان شیری و هم دائمی در دهان وجود دارد) میتواند تاثیر بسزایی بر آینده لبخند کودک داشته باشد. هدف اصلی، ایجاد یک محیط مناسب برای رویش بیدردسر دندانهای دائمی است. وقتی فک فضای کافی نداشته باشد، دندانهای دائمی که بزرگتر از دندانهای شیری هستند، به صورت کج، چرخیده یا حتی نهفته (رویش نکرده در زیر لثه) باقی میمانند.
مداخله زودهنگام ارتودنسی با ایجاد فضا، این اطمینان را میدهد که هر دندان دائمی جایگاه مناسب خود را پیدا کند. این کار نه تنها نیاز به درمانهای پیچیده در آینده را کاهش میدهد، بلکه ممکن است نیاز به کشیدن دندانهای دائمی در دوران نوجوانی را نیز برطرف سازد. به بیان دیگر، این درمان یک سرمایه گذاری هوشمندانه برای سلامت دهان و دندان درازمدت کودک است. در این مسیر، یک متخصص ارتودنسی کودکان در غرب تهران میتواند بهترین راهنمای شما باشد.
دندان های شیری از چه سنی میافتند؟
روند افتادن دندانهای شیری و جایگزینی آنها با دندانهای دائمی یک فرآیند تدریجی است که معمولا از حدود ۶ سالگی آغاز و تا ۱۲ سالگی ادامه پیدا میکند. البته این بازه زمانی در کودکان مختلف ممکن است کمی تفاوت داشته باشد و تا ۶ ماه جابجایی طبیعی محسوب میشود. اولین دندانهای شیری که میافتند معمولا دندانهای پیشین پایینی هستند و همزمان، اولین دندان آسیاب دائمی در انتهای فک رویش میکند بدون آنکه دندان شیری قبل از آن بیفتد.
در زیر میتوانید یک جدول زمانی تقریبی برای رویش دندانهای دائمی مشاهده کنید. این جدول به شما کمک میکند تا درک بهتری از این فرآیند داشته باشید.
| سن تقریبی رویش | نوع دندان دائمی |
| ۶ تا ۷ سالگی | دندانهای آسیاب اول و دندانهای پیشین فک پایین |
| ۷ تا ۸ سالگی | دندانهای پیشین فک بالا |
| ۹ تا ۱۲ سالگی | دندانهای نیش، آسیاب کوچک اول و دوم |
| ۱۷ تا ۲۱ سالگی | دندان عقل (آسیاب سوم) |
روشهای ارتودنسی دندان شیری
همانطور که اشاره شد، روشهای درمانی در این دوره با بزرگسالان متفاوت است. تمرکز بر ابزارهای کاربردی و اغلب متحرک است که کودک به راحتی با آنها سازگار میشود. برخی از رایجترین روشها عبارتند از:
- پلاکهای متحرک: این پلاکها که از پلاستیک و سیم ساخته شدهاند، برای اصلاحات جزئی دندانها یا برای کمک به ترک عادتهای نامناسب مانند مکیدن انگشت به کار میروند. بهترین متخصصان این حوزه میتوانند این پلاکها را به صورت سفارشی برای فرزند شما طراحی کند. (برای اطلاع بیشتر مقاله ارتودنسی متحرک دندان چیست را حتما مطالعه کنید.)
- فضانگهدار (Space Maintainer): اگر یک دندان شیری زودتر از موعد به دلیل پوسیدگی یا ضربه از دست برود، دندانهای کناری به سمت فضای خالی حرکت میکنند. فضانگهدار یک قطعه کوچک فلزی است که این فضا را تا زمان رویش دندان دائمی حفظ میکند و از بروز نامرتبی جلوگیری میکند.
- دستگاههای فانکشنال: این دستگاهها برای اصلاح ناهنجاریهای رشدی فک، مانند جلو یا عقب بودن فک پایین، استفاده میشوند. آنها با هدایت رشد فک، رابطه بین فک بالا و پایین را بهبود میبخشند.
«حفظ دندانهای شیری تا زمان طبیعی افتادن آنها، برای تکامل صحیح گفتار، عمل جویدن و همچنین حفظ فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی ضروری است.»
به نقل از: دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران
همچنین بخوانید: آیا ارتودنسی سن خاصی دارد؟
در صورت بروز مشکل در ارتودنسی با دندان شیری چه کنیم؟
در طول درمان ارتودنسی کودکان، ممکن است با چالشهایی روبرو شوید. شایعترین مشکل، شکستن یا گم شدن دستگاههای متحرک است. در این صورت، باید فورا با دندانپزشک خود تماس بگیرید. استفاده نکردن از پلاک حتی برای چند روز میتواند بخشی از پیشرفت درمان را از بین ببرد. گاهی ممکن است لبههای دستگاه لثه یا گونه کودک را اذیت کند که در این حالت دندانپزشک به سادگی آن را تنظیم خواهد کرد.
مسئله دیگر، همکاری خود کودک است. برخی کودکان ممکن است در استفاده منظم از پلاکهای متحرک مقاومت کنند. ایجاد یک برنامه منظم و تشویق کودک میتواند بسیار کمککننده باشد. اگر به دنبال راه حلی هستید که نیاز به همکاری کمتری از سوی کودک داشته باشد، میتوانید گزینههایی مانند ارتودنسی نامرئی در تهران با دکتر ایلناز حاج همتی را نیز بررسی کنید که برای موارد خاص در نوجوانان قابل استفاده است.
آیا کشیدن دندان شیری برای ارتودنسی توصیه میشود؟
این سوال یکی از بزرگترین دغدغههای والدین است. پاسخ کوتاه این است: تا حد امکان، نه. دندانپزشکان همیشه تلاش میکنند دندان شیری را تا زمان افتادن طبیعی آن حفظ کنند. کشیدن دندان شیری برای ارتودنسی تنها زمانی انجام میشود که هیچ راه دیگری وجود نداشته باشد. برای مثال، در مواردی که شلوغی دندانها بسیار شدید است و با روشهای دیگر مانند عریض کردن کام نمیتوان فضای کافی ایجاد کرد.
اگر دندان شیری بیش از حد در دهان باقی بماند و مانع رویش دندان دائمی شود نیز ممکن است نیاز به کشیدن آن باشد. اما کشیدن خودسرانه دندان شیری برای مرتب شدن دندانهای دیگر یک اشتباه بزرگ است و میتواند مشکل را پیچیدهتر کند. این تصمیم باید فقط و فقط توسط یک متخصص ارتودنسی و پس از بررسیهای دقیق گرفته شود. در صورت ضرورت کشیدن، تقریبا همیشه از یک فضانگهدار برای جلوگیری از عواقب آن استفاده میشود.
در جدول زیر میتوانید خلاصهای از شرایط مختلف و اقدام مناسب را ببینید:
| شرایط دندانی کودک | اقدام پیشنهادی |
| شلوغی خفیف تا متوسط دندانها | استفاده از دستگاههای بازکننده فک (ارتودنسی پیشگیری) |
| افتادن زودهنگام دندان شیری | استفاده از فضانگهدار |
| باقی ماندن دندان شیری و عدم رویش دندان دائمی | معاینه دقیق و در صورت لزوم، کشیدن دندان شیری |
| نامرتبی شدید همراه با کمبود شدید فضا | مشورت با متخصص برای بررسی گزینه کشیدن دندان شیری |
جمع بندی
مراقبت از دندانهای شیری و توجه به ناهنجاریهای فک در سنین پایین، یک گام هوشمندانه برای تضمین سلامت دهان و دندان فرزند شما در آینده است. ارتودنسی در این دوره، بیشتر نقش پیشگیری و هدایت رشد را دارد و میتواند از بروز مشکلات جدی و نیاز به درمانهای طولانی در بزرگسالی جلوگیری کند. تصمیمگیری در مورد کشیدن دندان شیری برای ارتودنسی یا انتخاب روش درمانی مناسب، نیازمند دانش و تجربه یک متخصص است. با معاینات منظم و اقدام به موقع، میتوانید لبخندی زیبا و سالم را به فرزند خود هدیه دهید.
سوالات متداول
1) بهترین سن برای اولین معاینه ارتودنسی کودک چه زمانی است؟
انجمن ارتودنتیستهای آمریکا سن ۷ سالگی را برای اولین ویزیت پیشنهاد میکند. در این سن، دندانهای دائمی شروع به رویش کردهاند و متخصص میتواند مشکلات احتمالی فک و دندان را در مراحل اولیه تشخیص دهد.
2) آیا درمان ارتودنسی برای کودکان دردناک است؟
در ابتدای استفاده از دستگاههای جدید یا پس از تنظیم آنها، کودک ممکن است برای چند روز احساس فشار یا ناراحتی خفیفی داشته باشد که طبیعی است. این حس به سرعت برطرف میشود و با مسکنهای معمولی قابل کنترل است.
3) مدت زمان درمان ارتودنسی دندان های شیری چقدر است؟
طول درمان به نوع و شدت مشکل بستگی دارد. درمانهای پیشگیرانه یا دوره اول معمولا بین ۹ تا ۱۸ ماه طول میکشند. هدف این است که مشکل اصلی برطرف شود و ادامه درمان (در صورت نیاز) به دوره نوجوانی موکول گردد.
4) اگر دندان دائمی پشت دندان شیری رویش کند، باید نگران باشیم؟
این پدیده که به «دندان کوسهای» معروف است، به خصوص در دندانهای پیشین پایینی، نسبتا شایع است. در بیشتر موارد، با افتادن دندان شیری، زبان به طور طبیعی دندان دائمی را به سمت جای اصلی خود هل میدهد. با این حال، بهتر است برای اطمینان با دندانپزشک مشورت کنید.
5) هزینه ارتودنسی در کودکان چقدر است؟
هزینه به نوع دستگاه مورد استفاده و طول دوره درمان بستگی دارد. درمانهای پیشگیرانه معمولا هزینه کمتری نسبت به ارتودنسی کامل در دوره نوجوانی دارند. برای اطلاع دقیق از هزینهها، دریافت یک برنامه درمانی از متخصص ضروری است.
ما در مجموعه ارتودنسی دکتر حاج همتی، به عنوان مرجع تخصصی ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت در ایران و دکتر ارتودنسی دندان کودکان در غرب تهران مفتخریم که تا پایان این مقاله همراه شما بودیم.
