شاید وقتی متخصص ارتودنسی به شما میگوید برای مرتب شدن دندانهایتان باید یک یا چند دندان سالم را بکشید، ذهنتان درگیر این سوال شود که مگر میشود بدون دلیل دندان سالم کشید؟! و اینکه در ارتودنسی کدام دندان را میکشند؟ خیلی از مراجعان ما در کلینیک دکتر ایلناز حاج همتی، اولشان همین سوالات را دارند؛ مخصوصا وقتی میبینند نه دندان پوسیدهای دارند و نه دردی حس میکنند. اما نکته اینجاست که در بسیاری از ناهنجاریهای فکی و دندانی، کشیدن دندان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت مهندسی شده است.
چرا در ارتودنسی دندان را میکشند؟
برگردیم به همان سوال اولتان: «مگر میشود یک دندان سالم را کشید؟» بله، میشود؛ اما نه برای همه بیماران. ما در کلینیک دکتر حاج همتی، فقط وقتی پیشنهاد کشیدن میدهیم که فک شما واقعا جای کافی برای همه دندانهایش نداشته باشد.
در ادامه ۵ دلیل اصلی را مرور میکنیم.
1) کمبود فضا و شلوغی شدید
وقتی استخوان فک گنجایش همه دندانها را نداشته باشد، دندانها روی هم سوار میشوند یا میچرخند. در این شرایط، بدون کشیدن، براکت هم نمیتواند کاری کند.
2) بیرون زدگی لب و دندانهای جلو
بعضیها از کودکی عادت به مکیدن انگشت داشتهاند و دندانهای جلویشان به سمت لب متمایل شده (لبخند خرگوشی). برای برگرداندن این دندانها به جای طبیعی، به فضا در عقب فک نیاز داریم. کشیدن دندانهای آسیای کوچک (پرمولر) این فضا را ایجاد میکند.
3) ناهماهنگی فک بالا و پایین
گاهی فک پایین از بالا جلوتر است (اندربایت) یا برعکس (اوربایت شدید). برای جفت شدن دندانهای دو فک، باید در یکی از فکها دندانی بکشیم.
طبق مقالهای در American Journal of Orthodontics در بیش از ۴۰٪ اوربایتهای شدید، کشیدن دو دندان پرمولر بالا لازم است.
4) دندانهای نهفته یا اضافی
برخی افراد دندان اضافه به دنیا میآیند که یا بیرون نمیآیند یا بین ریشه دندانهای دیگر گیر کردهاند. این دندانها مسیر حرکت بقیه را میبندند. در این موارد، پاسخ به این سوال که در ارتودنسی کدام دندان را میکشند، همان دندان اضافه یا نهفته است.
5) انحراف خط وسط
اگر خط بین دو دندان جلوی بالا با خط وسط صورت (از بینی تا چانه) هماهنگ نباشد، لبخند نامتقارن میشود. برای اصلاح این انحراف، گاهی باید در یک سمت فک یک دندان بکشیم تا بقیه به سمت مخالف حرکت کنند.
پیشنهاد مطالعه: اورینگ در ارتودنسی چیست؟
در ارتودنسی کدام دندان را میکشند؟
برویم سراغ مهمترین سوال شما: در ارتودنسی کدام دندان را میکشند؟ باید بدانید که متخصص بر اساس چند معیار تصمیم میگیرد: دندان پوسیده یا سالم؟ در کجای فک قرار دارد؟ چه نقشی در لبخند و جویدن دارد؟ در ادامه از اولویت اول تا آخرین گزینه را توضیح میدهیم.
اولویت اول: دندانهای پوسیده، عصب کشیشده یا آسیب دیده
اگر بین دندانهایی که باید مرتب شوند، یکی قبلا پوسیدگی عمیق داشته یا روکش بزرگ روی آن سوار شده باشد، طبیعتا همان را انتخاب میکنیم. چرا یک دندان سالم را قربانی کنیم وقتی یک دندان بیمار داریم که به هر حال عمر زیادی ندارد؟ این سادهترین و منطقیترین حالت است.
رایج ترین گزینه: آسیای کوچک (دندان ۴ و ۵)
شاید برایتان جالب باشد که بدانید بیش از ۸۰٪ کشیدنها در ارتودنسی، روی دندانهای پرمولر (آسیای کوچک، شماره ۴ و ۵) انجام میشود. چرا این دندانها؟ چون دقیقا وسط قوس دندانی قرار گرفتهاند. وقتی یک پرمولر را بکشیم، فضای خالیاش هم به دندانهای جلویی کمک میکند که عقب بروند، هم به دندانهای عقبی که جلو بیایند. این تعادل عالی، کار متخصص را راحت میکند.
در ارتودنسی کدام دندان را میکشند؟ با تجربه عینی: آقای ۳۲ سالهای مراجعه کرد با شلوغی شدید در فک بالا و پایین. دندانهای جلوی بالا دو میلیمتر از لب جلو زده بودند. در معاینه دیدیم که دو دندان آسیای کوچک بالا (دندانهای ۴) هر دو پوسیدگی عمیق داشتند. تصمیم منطقی بود: همان دو دندان پوسیده را کشیدیم. بعد از ۲۰ ماه درمان با براکت، فضاها کاملا بسته شد، دندانهای جلو به جایگاه خود برگشتند، و هیچ کس حتی متوجه نشد دندانی کشیده شده است.
برای اینکه تصویر روشنتری داشته باشید، بیایید جدول زیر را نگاه کنید:
| نوع دندان | احتمال چند درصد؟ | دلیل اصلی |
| آسیای کوچک اول (دندان ۴) | حدود ۶۰٪ | موقعیت ایدهال در وسط قوس، هم برای جلو و هم عقب فضا ایجاد میکند |
| آسیای کوچک دوم (دندان ۵) | حدود ۲۵٪ | مشابه دندان ۴، اما در موارد شلوغی خفیفتر یا عقبتر |
| دندان عقل | حدود ۱۰٪ | پیشگیری از بهم ریختگی مجدد بعد از اتمام درمان |
| دندان جلویی (ثنایا) | کمتر از ۳٪ | فقط در موارد تحلیل شدید استخوان یا ضربه دیده |
| دندان نیش | کمتر از ۱٪ | تقریبا هرگز (در بخش جداگانه توضیح میدهیم) |
آیا دندان عقل را در ارتودنسی میکشند؟
اینجا یک باور غلط وجود دارد: «بعضی میگویند حتما باید دندان عقل را قبل از ارتودنسی کشید، بعضی میگویند نه.» پاسخ ما چیست؟ بستگی دارد!
اگر دندان عقل نهفته باشد و به ریشه دندان آسیای بزرگ فشار بیاورد، یا اگر فضای کافی برای بیرون آمدن ندارد، کشیدنش ضروری است. اما اگر دندان عقل سالم، سرجای خود و بدون مزاحمت برای بقیه باشد، میتواند بماند. تجربه ما میگوید در سنین بالای ۲۵ سال، فشار دندان عقل عامل اصلی بازگشت شلوغی بعد از ارتودنسی است.
بنابراین در بسیاری از بزرگسالان، برای ارتودنسی کدام دندان را میکشند؟ دندان عقل را هم جزو گزینهها در نظر میگیریم.
پیشنهاد مطالعه: الاستیک در ارتودنسی چیست و چه کاربردی دارد؟
مزایا و معایب کشیدن دندان در ارتودنسی
هیچ درمانی بینقص نیست و وظیفه ما این است که شما را به مزایا و معایب این کار آگاه کنیم:
مزایا
- ثبات بلند مدت نتیجه: وقتی فضای کافی برای جابجایی دندانها ایجاد شود، احتمال بازگشت شلوغی بعد از چند سال به شدت کاهش مییابد.
- سلامت لثه و استخوان: دندانهایی که در قوس فک شلوغ هستند، به سختی تمیز میشوند و التهاب لثه در کمینشان است.
- بهبود دندان بیرون زده: اگر دندانهای جلویتان بیش از حد بیرون زده باشد، کشیدن دندانهای عقبی باعث میشود لبها کمی عقب بنشینند و پروفایل صورت متعادلتر شود.
معایب
- طولانیتر شدن دوره درمان: بسته شدن جای خالی دندان کشیده شده معمولا ۶ تا ۹ ماه زمان میبرد. یعنی درمان ارتودنسی با کشیدن دندان، به طور میانگین ۴ تا ۶ ماه بیشتر از حالتی طول میکشد که نیاز به کشیدن نباشد.
- احتمال باریک شدن بیش از حد قوس لبخند: اگر تعداد دندانهای کشیده شده زیاد باشد (مثلاً چهار دندان پرمولر)، ممکن است پهنای لبخند کاهش پیدا کند و هنگام خندیدن دندانهای عقبی دیده نشوند.
راههای جایگزین کشیدن دندان در ارتودنسی
گاهی میشود بدون کشیدن دندان هم جلو رفت. اما نه همیشه. این روشها فقط برای شلوغیهای خفیف تا متوسط جواب میدهند:
- گسترش فک: در کودکان و نوجوانان با پهن کردن سقف دهان، فضا ایجاد میشود.
- تراشیدن بین دندانی (IPR): برداشتن کمتر از نیم میلیمتر از مینای بین دندانها، بدون آسیب.
- مینی اسکرو: پیچهای کوچکی که دندانهای عقبی را به سمت عقب میکشند.
اگر شلوغی شدید باشد، هیچکدام جایگزین کشیدن نمیشوند. در آن شرایط، پاسخ به این سوال که در ارتودنسی کدام دندان را میکشند مشخص است.
جمع بندی
فهمیدیم که در ارتودنسی کدام دندان را میکشند و باید یادآور شویم که کشیدن دندان در ارتودنسی تصمیم کوچکی نیست. ما در کلینیک دکتر ایلناز حاج همتی، پزشک متخصص ارتودنسی در غرب تهران این را خوب میدانیم. برخی از شما واقعا به آن نیاز دارید، برخی نه. تشخیص درست با متخصصی است که عکس رادیوگرافی و نیمرخ شما را ببیند. اگر شلوغی شدید یا بیرون زدگی لب دارید، از کشیدن نترسید؛ در غیر این صورت، حتما نظر پزشک دیگری هم بگیرید.
سوالات متداول
۱. آیا جای دندان کشیده شده در ارتودنسی خالی میماند؟
خیر. دستگاه ارتودنسی دندانهای مجاور را به آرامی به سمت آن فضا حرکت میدهد و طی چند ماه، جای خالی کاملا بسته میشود.
۲. کشیدن دندان قبل از ارتودنسی است یا بعد از آن؟
معمولا قبل از شروع درمان یا حداکثر چند هفته پس از نصب براکتها انجام میشود. در موارد نادر، کشیدن همزمان با درمان هم دیده شده است.
۳. آیا کشیدن دندان برای ارتودنسی در بزرگسالان سختتر است؟
خود کشیدن کار سادهای است. اما بسته شدن فضا در بزرگسالان به دلیل تراکم بالاتر استخوان، کمی بیشتر طول میکشد.
