ترمیم دندان عفونی (روش‌ها، شرایط و مراحل)

خیلی از ما وقتی می‌شنویم دندان عفونت کرده، اول نگران کشیدن آن می‌شویم. اما واقعیت این است که در بیشتر موارد، ترمیم دندان عفونی ممکن است و بهترین راه برای نجات دندان هم محسوب می‌شود. ما در کلینیک دکتر ایلناز حاج همتی قرار است ببینیم اصلا چه روش‌هایی برای این کار وجود دارد، هر روش چه شرایطی می‌خواهد، و از کجا بفهمیم نوبت به کدام گزینه رسیده است.

علائم و نشانه‌های دندان عفونی

گاهی درد خفیف یک دندان را حساس می‌کنیم و می‌گوییم «چیزی نیست». اما وقتی صحبت از ترمیم دندان عفونی به میان می‌آید، نشانه‌ها خودشان را خیلی واضح نشان می‌دهند. رایج‌ترین علامتی که ما در مطب دکتر ایلناز حاج همتی از بیماران می‌شنویم، درد ضربان دار و مداوم است؛ دردی که حتی با مسکن معمولی هم خوب آرام نمی‌گیرد و شب‌ها بدتر می‌شود.

نشانه بعدی، حساسیت شدید به دما است. شاید فکر کنید حساسیت به گرما و سرما طبیعی است، اما زمانی که یک جرعه چای داغ یا لیوان آب خنک شما را از جا می‌پَراند، یعنی عصب دندان دارد پیام جدی می‌فرستد. در کنار این، تورم لثه یا صورت نشانه آشکار دیگری است. گاهی این تورم به حدی است که یک طرف صورت از طرف دیگر بزرگتر دیده می‌شود.

چند علامت هست که شاید خیلی به آنها توجه نکنیم:

• بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند که بعد از چند بار مسواک زدن هم از بین نمی‌رود.
• وجود جوش چرکی (فیستول) روی لثه؛ یعنی نقطه‌ای سفید یا زرد که گاهی می‌ترکد و مزه چرک می‌دهد.
• تغییر رنگ یک دندان به زرد، قهوه‌ای یا خاکستری.
• تب خفیف و احساس کسلی عمومی.

اگر این علائم را در خودتان دیدید، یعنی زمان آن رسیده که هرچه زودتر به فکر ترمیم دندان عفونت کرده باشید.

پیشنهاد مطالعه: ترمیم دندان در دوران حاملگی

آیا ترمیم دندان عفونی امکان پذیر است؟

بله، در بسیاری از موارد شدنی است، اما نه همیشه! ترمیم دندان عفونی وقتی موفقیت آمیز خواهد بود که ساختار اصلی دندان هنوز به اندازه کافی سالم مانده باشد تا بتوانیم آن را نجات دهیم.

معیار اصلی برای اینکه بفهمیم یک دندان عفونی قابل ترمیم هست یا نه، دو چیز است: میزان تخریب تاج دندان (بخشی که در دهان می‌بینیم) و وضعیت استخوان اطراف ریشه. در کلینیک دکتر حاج همتی، ما همیشه اول یک عکس رادیوگرافی می‌گیریم. این عکس نشان می‌دهد که عفونت چقدر پیش رفته و آیا استخوان اطراف نوک ریشه آسیب دیده یا نه.

طبق راهنمای انجمن اندودنتیست‌های آمریکا (AAE): هر دندانی که پالپ آن دچار عفونت برگشت ناپذیر شده باشد، کاندیدای درمان ریشه (عصب کشی) است؛ مگر اینکه آن قدر تخریب شده باشد که نتوان روکش یا ترمیم نهایی را روی آن انجام داد.

اما چه زمانی نمیشود دندان عفونی را ترمیم کرد؟

• وقتی پوسیدگی آنقدر عمیق باشد که تا زیر خط لثه پیش رفته باشد.
• وقتی دندان به صورت عمودی ترک خورده باشد (ترک تا ریشه ادامه دارد).
• وقتی بیش از دو سوم تاج دندان از بین رفته باشد و نتوان ترمیم را روی آن انجام داد.

در این موارد، حتی بهترین روش ترمیم دندان عفونی هم جواب نمی‌دهند و دندانپزشک ناچار است کشیدن را پیشنهاد کند.

درمان و ترمیم دندان عفونی

حالا برسیم به اصل ماجرا. وقتی تأیید شد که دندان عفونی قابل نجات است، سه مرحله اصلی پیش روی ماست. گاهی هر سه مرحله در یک دندان انجام می‌شود، گاهی فقط دو مرحله اول. بیایید یکی یکی توضیح دهیم.

1. ترمیم دندان عفونی با عصب کشی

عصب‌کشی (یا درمان ریشه) اصلی‌ترین و رایج‌ترین روش برای ترمیم دندان عفونی است. در این روش، ما پالپ (بافت نرم داخل دندان که اعصاب و رگ‌های خونی را شامل می‌شود) را که آلوده و مرده شده، کامل خارج می‌کنیم. بعد کانال‌های ریشه را خیلی تمیز و ضدعفونی می‌کنیم تا ذره‌ای باکتری باقی نماند. در انتها، این فضاها را با ماده‌ای به نام گوتاپرکا پر می‌کنیم.

خود عصب کشی بطور معمول در یک یا دو جلسه انجام می‌شود. با بی‌حسی موضعی، دردی حس نمی‌کنید. فقط ممکن است بعد از اتمام بی‌حسی، چند روز حساسیت خفیف داشته باشید که طبیعی است.

2. ترمیم دندان عفونی با جراحی اپیکوکتومی

گاهی بعد از عصب کشی استاندارد، عفونت کامل برطرف نمی‌شود. یا شاید دندان قبلا عصب کشی شده و بعد از چند سال دوباره عفونت کرده باشد. در این شرایط، ترمیم دندان عفونی معمولی جواب نمی‌دهد و سراغ روش دیگری می‌رویم: اپیکوکتومی.

اپیکوکتومی یک جراحی کوچک است. در این روش، دندانپزشک متخصص (اندودنتیست) لثه را در ناحیه ریشه بیمار باز می‌کند (خیلی کوچک، حدود نیم سانتی‌متر)، نوک ریشه را همراه با بافت عفونی اطراف آن می‌برد، و انتهای کانال ریشه را با مواد مخصوص می‌بندد. این کار را زیر بی‌حسی موضعی انجام می‌دهیم و نیازی به بستری نیست.

اپیکوکتومی را می‌توان بخشی از ترمیم دندان عفونت کرده در نظر گرفت، ولی همیشه آخرین گزینه قبل از کشیدن است. میزان موفقیت آن بالای ۸۵٪ است، به شرطی که جراح باتجربه باشد.

3. ترمیم و بازسازی دندان پس از درمان ریشه

تا اینجا عفونت را از بین بردیم ولی کار تمام نشده. دندانی که عصب کشی شده، دیگر خون رسانی ندارد و به مرور شکننده می‌شود. اگر روی آن را درست ترمیم نکنیم، هر لحظه امکان دارد در حین جویدن مواد غذایی بشکند.

مراحل بازسازی به ترتیب:

گام اول – بازسازی با پست و هسته (بیلدآپ): وقتی بخش زیادی از تاج دندان از بین رفته باشد، یک پست (معمولا فایبرگلاس یا فلزی) داخل کانال ریشه قرار می‌دهیم و روی آن ماده ترمیمی مخصوص می‌ریزیم تا شکل اولیه دندان ساخته شود. این پست دندان را محکم می‌کند تا بعدا روکش روی آن سوار شود.

گام دوم – انتخاب بین پر کردن دندان با کامپوزیت یا آمالگام: برای دندان‌های جلویی که فشار زیادی تحمل نمی‌کنند و تخریب آنها کم است. برای دندان‌های عقب (آسیاب‌ها) که نیروی جویدن بالایی دارند، روکش ضروری است. روکش مثل یک کلاه تمام سطح دندان را می‌پوشاند و از شکستن آن جلوگیری می‌کند.

نکته مهم: بیمار آقای ۴۰ ساله‌ای داشتیم که دندان پایین سمت راستش را عصب کشی کردیم، ولی خودش تا یک ماه بعد برای روکش مراجعه نکرد. در این مدت، حین خوردن غذا، دندان از وسط ترک خورد و دیگر نتوانستیم نجاتش دهیم. این را گفتیم که بدانید ترمیم دندان عفونی واقعا بعد از عصب کشی نیمه کاره رها نمی‌شود.

پیشنهاد مطالعه: ترمیم دندان اندو شده ENDO

مراقبت‌های پس از ترمیم دندان عفونی

ترمیم دندان عفونی هر چقدر هم حرفه‌ای انجام شده باشد، اگر مراقبت‌های بعدی رعایت نشود، دوباره به مشکل برمی‌خوریم. این مراقبت‌ها را با هم بررسی میکنیم:

• تا از بین رفتن کامل بی‌حسی، چیزی نخورید (لب یا گونه را گاز نگیرید).
• تا ۲۴ ساعت از جویدن با همان سمت خودداری کنید.
• مسکن ساده مثل ایبوپروفن (با مشورت پزشک) برای حساسیت خفیف بعد از عصب‌کشی مجاز است.
• اگر دندان با ترمیم موقت بسته شده، از نخ دندان کشیدن در آن ناحیه بپرهیزید.
• دهان را با آب نمک ولرم (یک قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب) دو بار در روز بشویید.
• مسواک زدن دو بار در روز با خمیر فلورایددار، حتماً با مسواک نرم.
• نخ دندان کشیدن روزانه، حتی برای دندان عصب کشی شده.
• در صورت ورزش‌های تماسی (کاراته، بوکس، فوتبال)، از محافظ دندانی استفاده کنید.

جمع بندی

دندان عفونی همیشه به معنی کشیدن نیست و با تشخیص به موقع، ترمیم دندان عفونی از طریق عصب کشی، و در موارد خاص با اپیکوکتومی، در بیشتر دندان‌ها امکان‌پذیر است. مهم‌ترین نکته این است که هر چه زودتر به دندانپزشک مراجعه کنید، شانس موفقیت ترمیم دندان عفونت کرده بیشتر می‌شود.

اگر تجربه یا سوالی درباره این روش‌ها دارید، پایین همین صفحه برای ما بنویسید.

سوالات متداول

1. آیا ترمیم دندان عفونت کرده درد دارد؟

خود درمان با بیحسی موضعی بدون درد است، ولی چند روز بعد ممکن است حساسیت خفیفی حس کنید.

2. فاصله بین عصب کشی و روکش گذاری چقدر باید باشد؟

معمولاً یک تا دو هفته، اما اگر دندان ترک‌خورده یا ترمیم موقت ریخته باشد، باید زودتر اقدام کنید.

3. آیا می‌شود دندان عفونی را چند ماه بعد ترمیم کرد؟

تأخیر طولانی خطر گسترش عفونت به استخوان و کاهش شانس موفقیت ترمیم دندان عفونت کرده را بالا می‌برد.

4. هزینه ترمیم دندان عفونی شامل چه مواردی است؟

عصب کشی، ترمیم موقت، پست و بیلدآپ (در صورت نیاز)، و روکش نهایی که بسته به متریال متفاوت است.