یکی از باورهای رایج اما اشتباه درباره درمان ارتودنسی، ایجاد محدودیت جدی برای فعالیتهای ورزشی است. واقعیت این است که داشتن بریس به هیچوجه به معنای کنار گذاشتن یک زندگی فعال نیست. با درک تفاوت میان ورزشهای پرخطر و فعالیتهای ایمن، و همچنین استفاده از راهکارهای حفاظتی ساده، میتوان با خیالی آسوده به ورزش ادامه داد. در این مطلب، به طور شفاف بایدها و نبایدهای ورزش با ارتودنسی را مشخص میکنیم تا با اطمینان کامل به فعالیت خود بپردازید.
جهت دریافت مشاوره ارتودنسی آنلاین و داشتن هرگونه سوال در رابطه با ورزش با ارتودنسی، میتوانید فرم زیر را پر کنید تا با شما تماس گرفته شود.
آیا ورزش با ارتودنسی امکانپذیر است؟
داشتن براکتهای ارتودنسی به معنای پایان فعالیتهای ورزشی شما نیست. البته ایمنی در ورزش با ارتودنسی به نوع ورزش و میزان احتیاط شما بستگی دارد. درمان ارتودنسی، به خصوص نوع ثابت آن، محدودیتهای اندکی ایجاد میکند که هدف اصلی آنها حفظ سلامت دندانها و موفقیت درمان است.
این محدودیتها شباهت زیادی به مراقبتهای غذایی در این دوران دارند؛ همان طور که از خوردن غذاهای سفت پرهیز میکنید، باید از ورزشهایی که احتمال ضربه مستقیم به صورت را دارند نیز دوری کرده یا با تجهیزات حفاظتی کامل آنها را انجام دهید.
جالب است بدانید که فعالیت بدنی سبک و منظم حتی میتواند به روند درمان کمک کند و شما میتوانید ورزش و ارتودنسی را در کنار هم تجربه کنید، اما رعایت برخی موارد بسیار ضروری است.
ورزشهایی مانند پیاده روی یا شنا با افزایش گردش خون در بدن، ممکن است به فرآیندهای بازسازی استخوان در اطراف دندانها سرعت ببخشند و به طور غیرمستقیم به کوتاهتر شدن دوره درمان کمک کنند.
البته تفاوتهایی بین روشهای مختلف ارتودنسی وجود دارد. برای مثال، افرادی که از ارتودنسی نامرئی استفاده میکنند، آزادی عمل بیشتری دارند، زیرا میتوانند در حین ورزشهای خاص، پلاکهای خود را برای مدت کوتاهی خارج کنند.
همچنین بخوانید: راهنمای کامل ارتودنسی دندان روکش شده
ورزشهای مجاز با ارتودنسی
بسیاری از فعالیتهای ورزشی هیچگونه خطری برای براکتها و دندانهای شما ایجاد نمیکنند. این ورزشها عموما غیرتماسی هستند و احتمال برخورد فیزیکی یا ضربه به ناحیه صورت در ورزش هنگام ارتودنسی در آنها بسیار کم است که شما میتوانید با خیال راحت به انجام این فعالیتها ادامه دهید.
البته احتیاط همیشه شرط عقل است، اما نگرانی خاصی در مورد این ورزشها وجود ندارد. تجربه ورزش با ارتودنسی در این دستهها نه تنها مجاز، بلکه برای حفظ روحیه و سلامت عمومی نیز توصیه میشود.
فهرستی از ورزشهای مجاز در حین درمان ارتودنسی در ادامه برای شما آوردهایم:
- فعالیتهای انفرادی و بدون برخورد: پیاده روی، دویدن آرام، یوگا، پیلاتس و حرکات کششی از بهترین گزینههای ورزش ارتودنسی هستند. این ورزشها هیچ فشاری بر روی دهان و دندان وارد نمیکنند.
- ورزشهای آبی: شنا یک انتخاب عالی در طول درمان ارتودنسی است، زیرا آب مانند یک ضربهگیر طبیعی عمل میکند و احتمال هرگونه آسیب به صورت را نزدیک به صفر میرساند.
- ورزشهای با تجهیزات (بدون برخورد فیزیکی): دوچرخه سواری (در مسیرهای ایمن)، بدمینتون، پینگ پونگ و بدنسازی با وزنه (با تمرکز و احتیاط) نیز فعالیتهای مناسبی محسوب میشوند.
در جدول زیر، برخی از ورزشهای مجاز را به همراه سطح احتیاط مورد نیازشان دسته بندی کردهایم:
| نام ورزش | نوع فعالیت | سطح احتیاط لازم |
| دویدن آرام | هوازی، انفرادی | بسیار کم |
| شنا | آبی، انفرادی | بسیار کم |
| دوچرخه سواری | هوازی، تجهیزاتی | کم (با کلاه ایمنی) |
| یوگا و پیلاتس | کششی، قدرتی | بسیار کم |
| بدنسازی | قدرتی، با وزنه | متوسط (جلوگیری از برخورد وزنه با صورت) |
ورزشهای غیر مجاز با ارتودنسی
منظور از «غیرمجاز» در زمینه ورزش با ارتودنسی، در واقع ورزشهای پرخطر یا با برخورد فیزیکی است که احتمال آسیب به دهان و براکتها در آنها بسیار بالاست.
انجام این ورزشها بدون محافظت کافی میتواند منجر به شکستن براکتها، پارگی لب و لثه، و حتی آسیب جدی به ریشه دندانها شود. این آسیبها هم دردناک هستند و هم میتوانند روند درمان ورزش ارتودنسی شما را طولانیتر و پرهزینهتر کنند.
برخی از ورزشهایی که در این دسته قرار میگیرند عبارتاند از:
- ورزشهای رزمی: بوکس، کاراته، تکواندو، جودو و هر نوع هنر رزمی دیگر که شامل مبارزه و ضربه مستقیم است.
- ورزشهای تیمی پربرخورد: فوتبال، بسکتبال، راگبی و هاکی به دلیل احتمال بالای برخورد با بازیکنان دیگر یا توپ، جزو ورزشهای پرخطر به حساب میآیند.
- سایر ورزشهای پرخطر: کشتی، سوارکاری، اسکی و اسکیتبرد نیز به دلیل احتمال زمین خوردن و اصابت صورت با زمین یا موانع، نیازمند احتیاط فراوان هستند.
روشهای حفاظت از ارتودنسی در هنگام فعالیت ورزشی
اگر رشته ورزشی شما در دسته فعالیتهای پرخطر قرار دارد، جای نگرانی نیست! راهکار اصلی برای ادامه ورزش با ارتودنسی به صورت همزمان، استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب است.
مهمترین وسیلهای که هر ورزشکار دارای ارتودنسی باید داشته باشد، محافظ دهان (Mouthguard) است. این وسیله که روی دندانها قرار میگیرد، مانند یک بالشتک عمل کرده و شدت ضربات وارده به دهان را جذب میکند.
محافظ دهان چند کاربردی است وهمزمان از براکتها، لبها، گونهها و زبان شما در برابر بریدگی توسط سیمهای ارتودنسی محافظت میکند.
“به نقل از انجمن ارتودنتیستهای آمریکا (AAO) توصیه میکند که تمام ورزشکاران در طول ورزشهای سازمانیافته و غیرسازمانیافته از محافظ دهان استفاده کنند.”
محافظهای دهان انواع مختلفی دارند که هر کدام برای شرایط خاصی مناسب هستند. انتخاب نوع مناسب به بودجه، راحتی و سطح حفاظت مورد نیاز شما بستگی دارد. برخی از این محافظها به صورت آماده در داروخانهها و فروشگاههای لوازم ورزشی موجودند، در حالی که برخی دیگر باید به صورت سفارشی توسط دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی ساخته شوند.
محافظهای سفارشی اگرچه هزینه بیشتری دارند، اما به دلیل قالبگیری دقیق از روی دندانهای شما، بهترین سطح از حفاظت و راحتی را فراهم میکنند. این مراقبتها برای کودکان ورزشکار اهمیت دوچندانی دارد و بهتر است قبل از هر اقدامی با یک دکتر متخصص ارتودنسی کودکان تهران مشورت شود.
در جدول زیر به مقایسه انواع محافظ دهان پرداختهایم:
| نوع محافظ دهان | سطح حفاظت | راحتی و تناسب | هزینه |
| آماده (Stock) | پایین | ضعیف (اندازه ثابت) | پایین |
| قالبپذیر (Boil & Bite) | متوسط | متوسط (با حرارت شکل میگیرد) | متوسط |
| سفارشی (Custom-Fitted) | بالا | عالی (قالبگیری توسط متخصص) | بالا |
علاوه بر محافظ دهان، در برخی ورزشهای بسیار خشن مانند بوکس یا هاکی، استفاده از کلاه ایمنی دارای محافظ صورت (Face Guard) نیز برای به حداقل رساندن احتمال آسیب ضروری است.
در صورت آسیب به ارتودنسی چه کنیم؟
با وجود تمام مراقبتها حین ورزش با ارتودنسی، گاهی ممکن است حادثه رخ دهد و به دستگاه ارتودنسی شما آسیب وارد شود. اولین و مهمترین اقدام در چنین شرایطی، حفظ آرامش و ارزیابی میزان آسیب است. اقدامات بعدی شما به شدت جراحت بستگی دارد.
به طور کلی، آسیبها به دو دسته جزئی و جدی تقسیم میشوند و رویکرد درمانی برای هر کدام کاملا متفاوت است.
در حالت اول: اگر آسیب جزئی بود، مثلا یک براکت از روی دندان جدا شد اما هنوز به سیم متصل است، میتوانید به طور موقت از موم ارتودنسی برای پوشاندن آن و جلوگیری از آسیب به دهان استفاده کنید. سپس در اولین فرصت با متخصص ارتودنسی خود تماس بگیرید و موضوع را اطلاع دهید. معمولا نیازی به مراجعه اورژانسی نیست و متخصص به شما خواهد گفت که آیا میتوانید تا نوبت بعدی خود صبر کنید یا خیر.
در حالت دوم: اما اگر آسیب جدی بود، مثلا ضربه باعث خونریزی، درد شدید، یا شکستگی دندان شده است، موضوع کاملا فرق میکند. در این شرایط باید فورا یک نوبت اورژانسی از متخصص ارتودنسی خود بگیرید و به صورت حضوری مراجعه کنید. هرگونه تاخیر در درمان آسیبهای جدی میتواند منجر به مشکلات بزرگتر و طولانیتر شدن دوره درمان شود.
همچنین بخوانید: تاثیر ارتودنسی بر حرف زدن از نگرانی تا واقعیت
نتیجه گیری
درمان ارتودنسی و داشتن یک سبک زندگی پویا و ورزشی هیچ تضادی با یکدیگر ندارند. ورزش با ارتودنسی امکانپذیر است و با رعایت احتیاط و استفاده از تجهیزات مناسب، میتوان از مزایای هر دو بهرهمند شد.
نکته اصلی، شناخت ورزشهای پرخطر و استفاده اجباری از محافظ دهان در هنگام انجام آنهاست. با یک برنامه ریزی درست و مشورت با متخصص ارتودنسی خود، میتوانید بدون نگرانی از آسیب به براکتها، به فعالیت بدنی مورد علاقه خود ادامه دهید.
سوالات متداول
1) آیا شنا کردن در استخر به براکتهای ارتودنسی آسیب میزند؟
خیر، آب استخر و مواد شیمیایی موجود در آن هیچ تاثیر مخربی روی براکتها ندارند. شنا یکی از ایمنترین ورزشها در طول درمان ارتودنسی محسوب میشود.
2) در صورت کنده شدن کامل یک براکت و افتادن آن، چه باید کرد؟
اگر براکت را پیدا کردید، آن را نگه دارید و در اولین فرصت با مطب متخصص خود تماس بگیرید. آنها شما را راهنمایی خواهند کرد که چه زمانی برای نصب مجدد آن مراجعه کنید.
3) آیا برای ورزشهای سبکی مانند یوگا هم نیاز به محافظ دهان است؟
خیر، برای ورزشهای غیرتماسی و آرامی مانند یوگا یا پیلاتس که هیچ احتمال ضربهای به صورت وجود ندارد، نیازی به استفاده از محافظ دهان نیست.
4) محافظ دهان سفارشی را از کجا باید تهیه کرد؟
برای تهیه محافظ دهان سفارشی، باید به متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک خود مراجعه کنید. ایشان از دندانهای شما قالبگیری کرده و محافظی متناسب با ساختار دهان شما میسازند.
5) آیا میتوانم با ارتودنسی لینگوال (پشتی) فوتبال بازی کنم؟
با اینکه ارتودنسی لینگوال در پشت دندانها قرار دارد، اما خطر ضربه به فک و دندانها همچنان وجود دارد. بنابراین، استفاده از محافظ دهان در ورزشهای تماسی مانند فوتبال همچنان الزامی است.
امیدواریم این راهنما به شما کمک کند با اطمینان خاطر و با رعایت نکات ایمنی، به فعالیتهای ورزشی خود ادامه دهید و دوره درمانی موفقی داشته باشید.
