ارتودنسی متحرک چیست و در چه شرایطی استفاده میشود؟ این روش با کمک پلاکهایی انجام میشود که به دندان ها متصل نیستند و امکان خارج کردن آنها از دهان وجود دارد. طبق نظر خانم دکتر ایلناز حاج همتی، ارتودنسی متحرک بیشتر برای اصلاح نامرتبی های خفیف تا متوسط دندانها یا برخی مشکلات فکی در سنین رشد پیشنهاد میشود.
ارتودنسی متحرک چیست؟
ارتودنسی متحرک نوعی روش درمانی برای مرتب کردن دندانها و اصلاح برخی ناهنجاری های فکی است که در آن، از پلاکهایی استفاده میشود که به دندانها چسبانده نمیشوند (سیم پیجی ندارد) و امکان خارج کردن آنها از دهان وجود دارد. این تفاوت اصلی آن با ارتودنسی ثابت دندان است؛ در روش ثابت براکت ها به صورت دائمی روی دندان قرار میگیرند و فقط توسط متخصص برداشته میشوند.
در این روش، شما میتوانید پلاک را هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان خارج کنید، به همین دلیل رعایت بهداشت دهان بهتر و ساده تر خواهد بود. البته نتیجه گیری از درمان به میزان همکاری شما در استفاده منظم از پلاک بستگی دارد و اگر زمان استفاده به درستی رعایت نشود، روند درمان کند میشود.
در کلینیک دکتر حاج همتی، دکتر متخصص ارتودنسی متحرک در تهران، این روش بیشتر در مواردی توصیه میشود که شدت نامرتبی دندانها کم تا متوسط باشد یا بیمار در سنین رشد قرار داشته باشد.
در برخی موارد هم از الاینرهای شفاف استفاده میشود که ظاهر مشخصی ندارند و برای افرادی که نسبت به دیده شدن دستگاه حساس هستند، انتخاب ایدهآلی محسوب میشوند.
انواع ارتودنسی متحرک دندان
ارتودنسی متحرک فقط به یک نوع ندارد و بسته به سن بیمار، شدت مشکلات دندان و هدف از درمان، مدلهای مختلفی از آن استفاده میشود. در ادامه با رایج ترین انواع ارتودنسی متحرک آشنا میشوید:
1. الاینر شفاف (مانند Invisalign)
این نوع از ارتودنسی متحرک، از قالبهای شفاف و نازک ساخته میشود که روی دندانها قرار میگیرند. ظاهر آنها کمتر دیده میشود و به همین دلیل برای افرادی که نمی خواهند دستگاه ارتودنسی مشخص باشد، انتخاب رایجی است. این پلاکها به صورت مرحلهای تعویض می شوند تا دندانها بهتدریج در موقعیت درست قرار بگیرند.
2. ارتودنسی فانکشنال (عملکردی)
این دستگاهها بیشتر برای کودکان و نوجوانانی استفاده میشوند که هنوز در سن رشد هستند. هدف آنها فقط مرتب کردن دندان نیست و جهت رشد فک را هم اصلاح میکنند. در مواردی که فک بالا و پایین هماهنگی ندارند، این نوع ارتودنسی متحرک به تنظیم موقعیت فک کمک میکند.
3. ریتینر (نگهدارنده ارتودنسی)
بعد از پایان درمان ارتودنسی، دندانها تمایل دارند به حالت قبلی برگردند. کار ریتینرها، جلوگیری از این اتفاق است. این پلاکها متحرک هستند و باید طبق نظر پزشک استفاده شوند تا نتیجه درمان حفظ شود.
4. فضا نگهدارنده
در کودکانی که دندان شیری زودتر از زمان طبیعی از دست میرود، امکان دارد دندانهای کناری به سمت فضای خالی حرکت کنند. فضا نگهدارنده وسیله ای است که این فضا را حفظ میکند تا دندان دائمی در موقعیت درست رشد کند.
هر کدام از انواع ارتودنسی متحرک کاربرد مشخصی دارند و انتخاب بین آنها به شرایط دهان و دندان شما بستگی دارد.
همچنین بخوانید: تفاوت ارتودنسی ثابت و متحرک
مزایا و معایب ارتودنسی متحرک
ارتودنسی متحرک دندان یکی از روشهای پرطرفدار برای اصلاح ناهنجاریهای دندانی است که مزایا و معایب خاص خود را دارد. این روش به دلیل قابلیت جابجایی دستگاهها، انعطافپذیری بیشتری به بیمار میدهد. در ادامه مزایا و معایب آن را بهطور کامل شرح میدهیم.
مزایای ارتودنسی متحرک نیز شامل:
- سهولت در رعایت بهداشت دهان و دندان: یکی از بزرگترین مزیتهای ارتودنسی متحرک، امکان برداشتن دستگاه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن است. این قابلیت باعث میشود دسترسی به تمامی سطوح دندان آسانتر شده و از تجمع پلاکهای میکروبی جلوگیری شود. در نتیجه، احتمال ابتلا به پوسیدگیهای دندانی و مشکلات لثه کاهش مییابد.
- کاهش خطر پوسیدگی و بیماریهای لثه: با رعایت بهتر بهداشت دهان، احتمال بروز مشکلاتی نظیر پوسیدگی دندان و التهاب لثه کاهش مییابد. این ویژگی بهویژه برای بیمارانی که در طول درمان به نظافت دندانها توجه دارند، بسیار مفید است.
- راحتی در تمیز کردن دستگاه: برخلاف ارتودنسی ثابت که تمیز کردن آن دشوار است، دستگاههای متحرک به راحتی شسته میشوند و تمیز نگه داشتن آنها زمان زیادی نمیبرد.
- تحریک رشد فک در کودکان: برخی از دستگاههای متحرک ارتودنسی، نظیر پالاتال اکسپندر، بهعنوان ابزاری برای تحریک رشد فک استفاده میشوند. این ویژگی بهویژه برای کودکان و نوجوانان در حال رشد که فکهایشان هنوز قابل اصلاح است، بسیار موثر است.
- ظاهر زیباتر: دستگاههای نامرئی مانند الاینرها با دندانها تطابق بالایی دارند و به سختی قابل تشخیصاند. این ویژگی برای افرادی که نگران ظاهر خود در طول درمان هستند، اهمیت زیادی دارد. همچنین، میتوان در مراسمهای خاص، دستگاه را موقتاً از دهان خارج کرد.
- عدم محدودیت در غذا خوردن: به دلیل قابلیت برداشتن پلاک هنگام غذا خوردن، هیچ محدودیتی در مصرف انواع غذاها وجود ندارد. این ویژگی استفاده از ارتودنسیمتحرک را راحتتر میکند.
- دوره درمانی کوتاهتر: در بسیاری از موارد، درمان با ارتودنسیمتحرک سریعتر به نتیجه میرسد. البته مدت زمان درمان به عواملی مانند نوع ناهنجاری، سن بیمار و نوع دستگاه بستگی دارد.
معایب ارتودنسی متحرک نیز شامل:
- عدم امکان غذا خوردن با پلاک در دهان: برای جلوگیری از آسیب به پلاک، هنگام غذا خوردن باید دستگاه را از دهان خارج کرد. در غیر این صورت، ممکن است پلاک شکسته یا آسیب ببیند. همچنین، نوشیدنیهای رنگی میتوانند باعث تغییر رنگ دستگاه شوند.
- نیاز به همکاری بیمار: نتایج موفقیتآمیز این درمان به همکاری دقیق بیمار بستگی دارد. اگر بیمار استفاده از دستگاه را فراموش کند یا مدت زمان تعیینشده توسط ارتودنتیست را رعایت نکند، درمان با شکست مواجه خواهد شد. در این صورت، ممکن است ناهنجاریها تشدید شوند.
- احتمال گم شدن یا آسیب دیدن پلاک: هنگام خارج کردن دستگاه، باید آن را در جعبه مخصوص قرار داد. در غیر این صورت، خطر گم شدن یا آسیب دیدن دستگاه وجود دارد.
کاربرد ارتودنسی متحرک بسیار زیاد است و این نوع ارتودنسی یک گزینه کاربردی و موثر برای اصلاح ناهنجاریهای دندانی است که با رعایت دستورالعملهای ارتودنتیست میتواند نتایج بسیار مطلوبی داشته باشد. اما بیمار باید آگاهی کامل از مزایا و معایب آن داشته باشد و با تعهد به همکاری، بهترین نتیجه را از درمان بگیرد.
مدت زمان درمان ارتودنسی متحرک
مدت زمان درمان ارتودنسی متحرک دندان بسته به نوع دستگاه مورد استفاده و شدت ناهنجاری دندانی متفاوت است. به طور کلی، اگر از پلاکهای متحرک برای مرتب کردن دندانها استفاده شود، معمولاً درمان بین یک تا یک و نیم سال به طول میانجامد. این بازه زمانی میتواند بر اساس عوامل فردی مانند میزان انحراف دندانها، همکاری بیمار و رعایت دستورالعملهای ارتودنتیست تغییر کند.
ارتودنسی متحرک مناسب چه افرادی است؟
ارتودنسیمتحرک گزینهای انعطاف پذیر و مناسب برای برخی گروههای سنی است، اما تجویز آن برای همه افراد امکانپذیر نیست. در جلسه مشاوره با ارتودنتیست، شرایط دندانها و فک بیمار بررسی شده و گزینههای درمانی مختلف به طور کامل توضیح داده میشوند. در صورتی که ارتودنسی متحرک برای بیمار مناسب باشد، پزشک جزئیات و نحوه استفاده از آن را شرح میدهد.
این نوع ارتودنسی معمولاً برای اصلاح حرکات افقی دندانها، مانند جابهجایی به چپ یا راست، به کار میرود. اما در مواردی که دندانها نیاز به چرخش به سمت داخل یا خارج دارند، ارتودنسیمتحرک نمیتواند نتایج مطلوبی ارائه دهد. همچنین در افرادی که بینظمی دندانها شدید است یا اختلالات جدی در فک دارند، ارتودنسی ثابت به دلیل کنترل بیشتری که روی حرکت دندانها دارد، توصیه میشود.
ارتودنسیمتحرک بهویژه برای درمان مشکلات فک بالا مناسب است. این روش برای کودکان و نوجوانان زیر 14 سال که فک هنوز در حال رشد است، بسیار کاربردی است. ارتودنتیستها میتوانند از رشد طبیعی فک در این سنین برای اصلاح مشکلات فکی و دندانی بهره ببرند. درمان این مشکلات در سنین پایین معمولاً با هزینه کمتر و بدون نیاز به جراحی قابل انجام است.
در مجموع، ارتودنسی متحرک میتواند برای افراد بالای 7 سال تجویز شود و طول دوره درمان آن بهطور متوسط بین 6 تا 9 ماه متغیر است. این روش درمانی به دلیل سادگی استفاده و انعطاف در بسیاری از موارد گزینه مناسبی محسوب میشود.
همچنین بخوانید: ارتودنسی چند سال طول میکشد؟
مراقبت های لازم بعد از انجام ارتودنسی متحرک
برای دستیابی به نتایج مطلوب از درمان ارتودنسی متحرک و جلوگیری از مشکلات احتمالی، رعایت نکات زیر بسیار مهم است:
مراجعه منظم به کلینیک: برنامهریزی دقیق برای مراجعات منظم به کلینیک ضروری است. این مراجعات برای تنظیم و فعالسازی اجزای ارتودنسی مانند سیمها و فنرها انجام میشود. همچنین، ارتودنتیست وضعیت درمان و بهداشت دهان و دندان را بررسی میکند.
- رعایت دقیق دستورالعملهای پزشک: استفاده صحیح از دستگاه متحرک ارتودنسی طبق دستور پزشک الزامی است. عدم رعایت این نکات میتواند درمان را مختل کرده و هزینههای اضافی به شما تحمیل کند. توجه داشته باشید که دستورالعملهای درمانی برای هر بیمار منحصر به فرد است و نباید با دیگران مقایسه شود.
- استفاده مستمر از پلاک ارتودنسی: پلاک ارتودنسی باید بهجز هنگام صرف غذا در دهان باقی بماند. پس از غذا خوردن و تمیز کردن دندانها، پلاک را مجدداً در جای خود قرار دهید.
- روش صحیح درآوردن پلاک: برای خارج کردن پلاک، تنها از گیرههای موجود روی دندانهای کرسی استفاده کنید. از کشیدن اجزای سیمی پلاک خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث آسیب به آن شود.
- رسیدگی به مشکلات احتمالی: در صورت بروز هرگونه زخم، ناراحتی هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن، از دستکاری پلاک خودداری کنید و مستقیماً به کلینیک مراجعه نمایید.
- تطبیق با پلاک در روزهای اول: در چند روز ابتدایی استفاده از پلاک، ممکن است در غذا خوردن یا صحبت کردن دچار مشکل شوید. این مسئله طبیعی است و به مرور زمان به آن عادت خواهید کرد.
- نگهداری و محافظت از پلاک: مراقبت از دستگاه ارتودنسی بسیار مهم است. گم شدن، شکستن یا آسیب دیدن پلاک میتواند روند درمان را متوقف کرده و هزینههای اضافی به همراه داشته باشد.
- خارج کردن پلاک در فعالیتهای شدید: هنگام انجام فعالیتهای شدید، ورزشهای پرتحرک یا شنا، پلاک ارتودنسی را از دهان خارج کرده و در یک محفظه تمیز و ایمن نگهداری کنید. این کار خطر آسیب به پلاک را کاهش میدهد.
رعایت این نکات به شما کمک میکند تا درمان ارتودنسیمتحرک با موفقیت به اتمام برسد و نتایج مطلوبی به دست آورید.
کلام پایانی
همانطور که دانستیم ارتودنسی متحرک چیست؛ باید بگوییم که ارتودنسی متحرک دندان یکی از روشهای مؤثر برای بهبود نظم و موقعیت دندانها است که بهویژه برای مشکلات خفیف تا متوسط دندانی توصیه میشود.
انعطاف پذیری و قابلیت برداشتن این دستگاهها باعث شده تا بهداشت دهان و دندان به راحتی رعایت شود و استفاده از آن در شرایط مختلف سادهتر باشد. با این حال، دستیابی به نتایج مطلوب نیازمند تعهد بیمار به استفاده منظم و صحیح از دستگاه و رعایت دستورات متخصص ارتودنسی است.
سوالات متداول
1. آیا ارتودنسی متحرک دندان برای همه مناسب است؟
خیر، این روش برای مشکلات خفیف تا متوسط دندانی مناسب است. برای مشکلات شدیدتر، ارتودنسی ثابت یا درمانهای دیگر توصیه میشود.
2. چقدر طول میکشد تا درمان با ارتودنسی متحرک تکمیل شود؟
مدت درمان معمولاً بین 6 تا 18 ماه متغیر است و به شدت ناهنجاریها و همکاری بیمار بستگی دارد.
3. آیا میتوان با وجود دستگاه ارتودنسی متحرک غذا خورد؟
خیر، هنگام غذا خوردن باید دستگاه را از دهان خارج کنید، زیرا جویدن میتواند به پلاک آسیب برساند.
4. چگونه باید دستگاه ارتودنسی متحرک را تمیز کنیم؟
پلاک را روزانه با مسواک نرم و آب ولرم شسته و از مواد شوینده ملایم یا قرصهای تمیزکننده مخصوص استفاده کنید.
5. آیا ارتودنسی متحرک دردناک است؟
ممکن است در روزهای ابتدایی کمی احساس ناراحتی کنید، اما این مشکل با گذشت زمان و عادت کردن به دستگاه برطرف میشود. در صورت درد شدید، به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید.
